۶۰ ( کتابشناسی پروفسور حمید مولانا
مقالات در فصلنامهها و مجلهها ( ۵۹
مقالات در فصلنامه ها و مجله ها
Journal Articles in Persian (Farsi)
مولانا، حمید. اعراب در پی چه هستند؟. فرهنگ عمومی، فروردین ۱۳۹۰
خاورمیانه / جنبش های اسلامی / دیکتاتوری / جنبش های آزادیبخش / کشور های عربی / ساختار حکومت /
مولانا، حمید. حقوق مولفان، مترجمان و ناشران در جهان اسلام. مقالات و سخنرانیهای نخستین اجلاس بین المللی ناشران جهان اسلام، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۹۰: ص۶۴-۷۶
نویسندگان / مترجمان / ناشران / حقوق پدیدآورنده / جهان اسلام / قوانین /
مولانا، حمید. خطر بزرگی که متوجه علم است. مشرق، شماره ۳، آذر ۱۳۸۹: ص۱۴
علم /
مولانا، حمید. ابعاد نظری در باب اسلام و ارتباطات. ترجمه محمدحسین برجیان. معرفت (ویژه جامعهشناسی)، ش ۱۵۱، تیر ۱۳۸۹: ص۱۱۱ – ۱۲۸
ارتباطات / اسلام / تبلیغات / فضایل اخلاقی / جامعه / امر بهمعروف و نهی از منکر / روابط بینالملل /
چکیده: در این مقاله با تکیه بر مفاهیم حکومت و ارتباطات در اسلام، فرایند تبلیغ به مثابه شاخص ارتباطات اجتماعی در اسلام محور بحث قرار گرفته است. اصول تعیین کننده مرزهای اخلاقی تبلیغ در اسلام پنج چیز است: توحید، امر به معروف و نهی از منکر، تقوا، امت یا جامعه، امانت. ارتباط بین فرهنگی و بین المللی (در اینجا تاکید بر ملیت است نه دولت ـ ملت) عناصر ضروری امت اسلامی هستند. بدین ترتیب تبلیغ نظریه ارتباطات و اخلاق در اسلام است و برای شناخت آن باید به پنج اصل مهم و پایه در اسلام اشاره کرد: «توحید» در مقام یک نظریه وحدتگرای اطلاعاتی و ارتباطاتی، «امر به معروف و نهی از منکر» به مثابه نظریه مسئولیت راهنمایی و عمل، «امت» به مثابه مفهوم جامعه جهانی، «تقوا» بیانگر نظام اخلاقی تبلیغ در اسلام، و «امانت» بیانگر شایستگی مشروط انسان برای خلافت الهی.
مولانا، حمید. برگزاری اجلاس موجب ارائه توانمندیهای ناشران مسلمان است. ناشران: ویژه نامه اجلاس بین المللی ناشران جهان اسلام، شماره ۱، اردیبهشت ۱۳۸۹: ص۱۱-۱۴
ناشران / مسلمانان / جهان اسلام /
مولانا، حمید. تعریف و ادبیات: صنایع فرهنگی به عنوان کلید پیشرفت. کتاب ماه علوم اجتماعی، ش ۲۳، بهمن ۱۳۸۸: ص۱۲-۱۳
صنایع فرهنگی / رسانههای گروهی / اوضاع فرهنگی / توسعه پایدار / مدیریت فرهنگی / راهبردهای فرهنگی / سیاست فرهنگی / ایران /
مولانا، حمید. شخصیت کشی استکبار، نشانه فروپاشی آن. بصیرت در زمان فتنه (ویژه نامه نهاد کتابخانه های عمومی کشور) زمستان ۱۳۸۸
انتخابات و مبارزات انتخاباتی /
مولانا، حمید. اصول گرایان؛ دارای قدرتمندترین دیپلماسی جامع و پایدار ایران. فرهنگ پویا، ش ۱۲، خرداد ۱۳۸۸: ص۱۲.
احمدینژاد، محمود / روابط بینالملل / روابط خارجی / رسانههای گروهی / اسلامگرایی / بنیادگرایان / دیپلماسی / ایران /
مولانا، حمید. زیرساخت های دینی در انقلاب اسلامی. معارف، ویژه اساتید و گروه های معارف اسلامی دانشگاه های کشور، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، شماره ۶۳، بهمن ۱۳۸۷: ص۳۳-۳۶
انقلاب اسلامی ایران /
مولانا، حمید. رسانه این است. فرهنگ پویا، شماره ۸و۹، زمستان ۱۳۸۷
بحران های فرهنگی / رسانه های گروهی / جهانی شدن /
مولانا، حمید، طالب زاده، نادر. همیشه پای یک زن در میان است در باب گسترش جنبش هاى فمنیستى در سینماى ایران. فرهنگ پویا، شماره ۸و۹، زمستان ۱۳۸۷
تهاجم فرهنگی / فمنیسم / رسانه های گروهی / آسیب های اجتماعی / ایران /
مولانا، حمید. نگاهی به رسانه های غربی و روسی در بحران گرجستان رویارویی در قفقاز: ریشه ها، ابعاد و پیامدها (خلاصه مقالات شانزدهمین همایش بین المللی آسیای مرکزی و قفقاز)، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی معاونت آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، تهران، ۱۳۸۷ (۷-۸ آبان ۱۳۸۷): ص۲۸
رسانه های گروهی / غرب / روسیه / گرجستان / قفقاز /
چکیده: مقاله با اشاره به دو رویداد بزرگ و جهانی بحران گرجستان و اوستیای جنوبی و نیز رکود اقتصادی ایالات متحده امریکا. این دو رویداد را برای بسیاری غیر قابل پیشبینی و برای عدهای معدود که حوادث، بازیگران و فعالیتهای بین المللی را میشناسند قابل پیشبینی دانسته است. در نقطه ثقل تمامی این حوادث موضوعی قرار دارد که نظریات علمی قدیمی کمتر به آن پرداخته است و اکثر سیاستمداران و بازیگران فعلی جهان نیز به دلیل اینکه در مکاتب سیاسی و علمی قدیم تربیت یافتهاند از توجه به آن غافل هستند. این موضوع گردش اطلاعات در سیستم بین المللی است که رسانهها و وسایل ارتباط جمعی جزئی از آن محسوب میشوند.
مولانا، حمید. آن سوی تبلیغات بازرگانی جهانی واقعیتها و چالشها. رسانه، ش ۷۵، پاییز ۱۳۸۷: ص۹ – ۲۳
تبلیغات بازرگانی / اینترنت / نظام سرمایه داری / هزینهها / ایران /
چکیده: توسعه روزافزون صنعت تبلیغات بازرگانی باعث شده است تا این امر به یکی از پدیدههای بسیار مهم جوامع امروزی تبدیل شود و در حوزهها و رشتههای علمی مختلف مورد بحث و بررسی قرار گیرد. هر چند بازار جهانی این صنعت در طول نیمقرن گذشته افت و خیزهای بسیاری داشته، اما همواره نقش پررنگ ایالات متحده و در مرحلۀ بعد سایر کشورهای صنعتی بزرگ در آن مشهود بوده است. توجه به این مسئله و نیز سازوکارهای حاکم بر این بازار و گسترش بیحد و حصر آن به ویژه از طریق قالبهای جدیدی چون اینترنت چالشهای بسیاری را در نظامهای ارزشی و فرهنگی کشورهای مختلف به خصوص کشورهای در حال توسعه به وجود آورده است. تبلیغات بازرگانی امروزه به عنوان تهدیدی برای «فضای عمومی» در این کشورها محسوب میشود. مطالعۀ انتقادی وضعیت ایران، نشان میدهد که نظام تبلیغات بازرگانی در وضعیت نه چندان مناسبی قرار دارد و جای خالی قوانین و سیاستهای کنترلی و بازدارنده در این زمینه کاملاً مشهود است.
مولانا، حمید. مساجد میتوانند پایه گذار رسانه های محلی باشند. زائر، شماره ۱۶۶، مهر ۱۳۸۷: ص۲۷
مسجدها / رسانه های گروهی /
چکیده: مساجد میتوانند به عنوان یک نهاد بزرگ اسلامی بنیانگذار رسانههای محلی، ملی و منطقهای براساس ارزشها و اندیشههای اسلامی باشند. به نظر نویسنده باید شرایطی فراهم شود که مدیریت رسانهها در اختیار مساجد باشد. منظور از مدیریت رسانهای مساجد این نیست که رسانهها در مساجد مستقر شوند بلکه به این معناست که مساجد میتوانند به عنوان یک نهاد بزرگ اسلامی بنیانگذار رسانههای محلی، ملی و منطقهای براساس ارزشها و اندیشههای اسلامی باشند. وی ادامه داد: پروفسور مولانا ضمن مقایسه انقلاب اسلامی با سایر انقلابهای معاصر آورده است: «در همه انقلابهای قرن بیستم رسانهها، نقش بزرگی ایفا کردند اما در انقلاب اسلامی به دلیل عدم حضور رسانهها این نقش بر عهده مسجد بود. مساجد در جنگ هشت ساله هم نقش بزرگی در بسیج مردم برای دفاع مقدس داشتند و هم خدمات اجتماعی مثل آموزش نظامی، توزیع کالاها و مانند آن را انجام دادند.» مسجد میتواند به عنوان جایگاهی که تمام تکالیف و فرایض اسلامی در آنجا سازماندهی میشود مورد توجه قرار گیرد. در گذشته در شهرهای بزرگ اسلامی همچون قاهره، استانبول، اصفهان، دمشق، شیراز، یزد و…، مسجد به عنوان نماد معنوی شهرها، جایگاه ویژهای داشته و در مرکز شهر بنا میشد و مسجد، مرکز ثقل شهرهای بزرگ اسلامی محسوب میشد که بقیه نهادهای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و غیره پیرامون آن ساخته میشدند و مسجد بر آنها تسلط داشت.
مولانا، حمید. رسانه بیطرف نیست. فرهنگ پویا (ویژه جوان، هویت، رسانه)، ش ۸، ۹، شهریور ۱۳۸۷: ص۱۳ – ۱۶
رسانههای گروهی / حقوق فردی و اجتماعی / حاکمیت / لیبرالیسم / مسئولیت اجتماعی / جامعهشناسی اسلامی / اسلام در رسانه های گروهی /
مولانا، حمید. سکولار بیانیه قوام را جدی گرفتند. یاد: کتاب ماه موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ویژه قیام ۳۰ تیر، سال اول، شماره دوم، تیر و مرداد ۱۳۸۷: ص۶۵-۷۲
نهضت ملی / مصدق، محمد / قیام سی تیر / کاشانی، ابوالقاسم / دوره پهلوی /
مولانا، حمید. تاسیس دانشگاه جهانی اسلام عاملی برای وحدت مسلمین، منشور وحدت اسلامی: نقد و بازنگری. انتشارات بیست و یکمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تهران، ۱۳۸۷: ص۱-۷
مسلمانان / وحدت اسلامی / دانشگاه ها /
مولانا، حمید. کالبدشکافی قدرت نرم. ویژه نامه نوروز روزنامه ایران، انتشارات موسسه مطبوعاتی و فرهنگی ایران، تهران، ۱۳۸۷: ص۱۱-۱۲
قدرت نرم /
مولانا، حمید. مکاتب فرهنگ و ارتباطات: تأملی در ناگفتهها. رسانه، ش ۷۳، بهار ۱۳۸۷: ص۲۳-۳۰
فرهنگ / ارتباطات / فرهنگ تودهها / پژوهشهای فرهنگی / نقد گرایی / دانش بومی / سیاستگذاری ارتباطات / ایران /
چکیده: اندیشمندان حوزه ارتباطات با طرح مقوله فرهنگ در کنار ارتباطات، از منظرهای مختلف موضوع «فرهنگ و ارتباطات» را مورد بررسی قرار دادهاند. مکتب مطالعات فرهنگی و انتقادی، مکتب فرهنگ تودهای، مکاتب مردمشناسی، مکاتب فلسفی، مکاتب زبانشناسی و مکاتب روزنامهنگاری، علوم انسانی و هنر از جمله مکاتب مطرح در این زمینهاند. نگاهی انتقادی به مکاتب موجود نشان میدهد که موضوعاتی مانند دین، معنویت و… در این مکاتب آنگونه که باید مطرح نشده است. همچنین توجه به چالشهای پیشرو در حوزه «فرهنگ و ارتباطات» در سطح جهانی و نیز در سطح ملی، ضرورت شکلدهی نگاهی جدید با ویژگی بومی و اسلامی را در این زمینه دو چندان میکند.
مولانا، حمید. تحولات در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده. رویدادها و تحلیل ها، سال ۲۱، مرداد ۱۳۸۶ (انتشارات معاونت آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران)، تهران: ص۱۰-۱۳
ایالات متحده / انتخابات ریاست جمهوری /
مولانا، حمید. جامعه مسلمانان امریکا. موعود، ش ۷۷، تیر ۱۳۸۶: ص۲۴ – ۲۷، ش ۷۸، مرداد ۱۳۸۶: ص۳۴ – ۳۷
مالکوم ایکس / محمد، الیجاح / فراخان، لوییس / مسلمانان / جمعیتشناسی / تاریخ / سیاه پوستان / شیعیان / مهاجرت / اسلام / فعالیتهای فرهنگی / ایرانیان خارج از کشور / تبعیض نژادی / انجمنهای اسلامی / حقوق شهروندی / سازمان / ایالات متحده /
مولانا، حمید. نظم نوین جهانی و محیط زیست فرهنگی. ترجمه اسماعیل اسفندیاری. رسانه، ش ۶۹، بهار ۱۳۸۶: ص۱۹۹ – ۲۱۹
روابط بین الملل / نظم نوین جهانی / محیط فرهنگی / فرهنگ اسلامی / جهان اسلام / جامعه اطلاعاتی /
مولانا، حمید. طرحی نو برای ارتباطات اسلامی. بشری، ش ۴۴، اسفند ۱۳۸۵: ص۵۶-۵۷
اسلام / دین / فرهنگ اسلامی / ارتباطات /
مولانا، حمید. سیاست های ایالات متحده امریکا در سطح جهانی و منطقه ای امریکای لاتین. رویدادها و تحلیل ها، سال ۲۰، شماره ۲۰۱، مهر ۱۳۸۵ (انتشارات معاونت آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران)، تهران: ص۵-۱۳
ایالات متحده / سیاست خارجی /
مولانا، حمید. بررسی دیدگاه ایران نسبت به ایالات متحده امریکا. رویدادها و تحلیل ها، سال ۲۰، شماره ۲۰۰، مرداد و شهریور ۱۳۸۵ (انتشارات معاونت آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران)، تهران: ص۱۲-۲۰
ایالات متحده / سیاست خارجی / ایران /
مولانا، حمید. نقش ایالات متحده امریکا در بحران های بین المللی. رویدادها و تحلیل ها، سال ۲۰، شماره ۱۹۹، خرداد و تیر ۱۳۸۵ (انتشارات معاونت آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران)، تهران: ص۵-۱۲
ایالات متحده / سیاست خارجی / بحران های بین المللی /
مولانا، حمید. برتری های دموکراسی ایران در جهان امروز. بازتاب اندیشه، شماره ۶۶، مهر ۱۳۸۴: ص۸۵
ایران / دموکراسی /
چکیده: به عقیده پروفسور مولانا، نظام دموکراسی که در ایران حاکم است، از جهات گوناگون بر نظام دموکراسی غربی برتری دارد. برای نمونه، سیستم انتخاب رئیس جمهور و دولت در ایران امتیازات زیر را بر نظام تشکیل دولت در دنیای غرب دارد:
۱. شور و نشاط انتخاباتی مردم که در ایران به ظهور میرسد، کاملاً استثنایی است. از زمان تبلیغات انتخاباتی، این جنب و جوش آغاز شده و تا پایان تشکیل کابینه وزرا با حساسیت دنبال میشود. درحالیکه در اروپا و امریکا، جریان مردمسالاری که هر چهار سال یک بار در سطح ملی مطرح میشود، با مبارزات انتخاباتی شروع و با انتخاب رئیس جمهور پایان مییابد.
۲. سیستم انتخاب وزرا در امریکا چنین است که کنگره، رأی اعتماد یا عدم اعتماد به وزیران نمیدهد و همین که کمیته ویژه کنگره با وزیری موافقت کرده، کار تمام است. در انگلستان نیز چنین است که وزیر باید از پارلمان رأی اعتماد بگیرد، اما سیستم انتخاب وزیر در ایران، جامع این دو روش است؛ هر وزیر ابتدا باید در مقابل مثبت کمیسیون مربوط پاسخگو باشد، سپس باید در صحن علنی نیز از نمایندگان رأی اعتماد بگیرد.
۳. در ایران، افکار عمومی پیش از انتخابات با موضوع گره میخورد و موضوع با دقت دنبال میشود. درحالیکه چنین سطح آگاهی و شعور عمومی را نمیتوان در بسیاری از کشورهای دیگر پیدا کرد.
۴. در ایران تفاوت فکری و بنیادی با دموکراسی غرب پیدا کرده است. به نظر ما، مردمسالاری از نوع غیردینی و سکولاری نیست؛ درحالیکه غربیها، دموکراسی را در یک جامعه سکولار و غیر دینی قابل تحقق میدانند و اساساً جمع بین دین و دموکراسی برایشان غیر ممکن مینماید.
مولانا، حمید. جامعه مدنی و جهانیسازی. بازتاب اندیشه، شماره ۶۴، مرداد ۱۳۸۴: ص۱۱۳
جامعهمدنی / جهانیشدن / ارتباطات / تمدن غرب / جنگ سرد / گفتگوی تمدنها /
مولانا، حمید. اتحادیهی امت اسلامی (طرحی در پیآمد و ساختار جهان شمولی اسلام). اندیشه تقریب، سال ۱، ش ۱، زمستان ۱۳۸۳: ص۳۳ – ۴۴
جامعه اسلامی / مسلمانان / جهان اسلام / وحدت اسلامی / جهانیشدن /
مولانا، حمید. ارتباطات جهانی و سیاست جهانی. کیهان فرهنگی، شماره ۲۱۹، دی ۱۳۸۳: ص۲۸
ارتباطات /
مولانا، حمید. شعور عامه ارتباطات و ارتباطات شعور عامه. اندیشه: صادق، شماره ۱۹-۱۶، پاییز ۱۳۸۳-تابستان ۱۳۸۴
ارتباطات /
چکیده: ارتباطات در خلاء وجود ندارد یا رخ نمیدهد. ارتباطات همواره در یک بافت رخ میدهد که میتواند جامعه، جماعت و یا حتی شخصی باشد. بنابراین باید به چگونگی ارتباطات خود نگاه کنیم و در این شرایط است که با چالش بعدی خود مواجه میشویم: شعور عامه دور و بر ما چیست؟ چگونه در این شعور عامه، ارتباط برقرار میکنیم؟ آیا اصلاً نیاز داریم که از شعور عامهای که در اطراف ما وجود دارد، آگاهی بیابیم؟ این مقاله بر آن است تا پاسخ پرسشهایی که به ندرت بدان پرداخته شده است و همه باید به آن پاسخ دهیم را بیان کند از جمله آن است که: شعور عامه ارتباطات چیست؟ عوامل تشکیل دهنده یک شعور عامه ارتباطات چه میباشد؟
مولانا، حمید. شعور عامه ارتباطات وارتباطات شعور عامه. معارف اسلامی و حقوق، شماره ۱۹، پاییز ۱۳۸۳ تا تابستان ۱۳۸۴: ص۱۴
ارتباطات /
مولانا، حمید. ایران و تکنولوژی هستهای. اندیشه دانشجو، ش ۵۵، (تیر ۱۳۸۳): ص۲۰ – ۲۱.
ایران / اروپا / انرژی هستهای / پروتکل / فناوری هستهای / ایالات متحده / پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای /
مولانا، حمید. لیبرالیسم کلاسیک و نواقص رسانه ای. زمانه، شماره ۱۴، آبان ۱۳۸۲: ص ۴
رسانه های گروهی / ایالات متحده / لیبرالیسم / نظام های سیاسی /
مولانا، حمید. رسانههای ارتباطی در جهان اسلام. پژوهش و سنجش، ش۳۵، (پاییز ۱۳۸۲): ص۱۷۵-۱۸۱.
اسلام / جهان اسلام / ارتباطات / اطلاعات / رسانههای گروهی / انقلاب اسلامی ایران / مطبوعات / سینما /
چکیده: نویسنده در این نوشته فشرده و دایره المعارفی، می کوشد نقش اسلام را در پیدایش و گسترش ارتباطات نشان دهد. از این منظر دین اسلام از سه جهت بر روند گسترش فرهنگ ارتباطی تاثیر قاطع داشته و در نهایت زمینه انقلاب اطلاعاتی را در اروپا فراهم ساخته است. این سه جهت عبارتند از: پدید آوردن حجم بالایی از ارتباطات شفاهی و رو در رو، ترویج فرهنگ کتابت و تولید کتابهای فراوان طی قرون متمادی و کوشش در جهت تبدیل فرهنگهای شفاهی و مکتوب به پیکرهای واحد و همگون و دارای انسجام. در این جریان، قرآن کریم نقشی آسمانی است که نزول آن با فرمان (بخوان) نشان دهنده ارزش خواندن و دانستن است.
مولانا، حمید. اتحادیه امت اسلامی (طرحی در پی آمد و جهانشمولی اسلام). معارف، ش ۱۳، (تیر ۱۳۸۲): ص۶ – ۹.
اندیشههای سیاسی معاصر در جهان اسلام / دولت / جامعه اسلامی / جهانیشدن / جامعه مدنی / اتحادیه امت اسلامی / وحدت اسلامی / اقتدارگرایی / نوگرایی /
مولانا، حمید. جنگ روانی و فریبکاری رسانهها. پژوهش و سنجش، شماره ۳۴، تابستان۱۳۸۲: ص۳۴.
رسانههای گروهی / ایالات متحده / جنگ / افکار عمومی / مطبوعات / اروپا / عراق / روزنامهنگاری / لیبرالیسم / افغانستان / جنگ روانی /
چکیده: در عصر رسانههای دیجیتال که تصور میشود هیچ محدودیتی بر سر راه دسترسی به اطلاعات و اخبار وجود ندارد، عظیمترین سانسورها و تحریفهای خبری صورت میگیرد. تز جریان آزاد اطلاعات که در چارچوب لیبرالیسم مطرح میشود، در حقیقت آزادی یکسویه ناشران و صاحبان سرمایه را برای ارسال اطلاعات در نظر دارد نه آزادی عموم مردم برای دستیابی به اطلاعات صحیح، دقیق، مفید و متنوع. آزادی نشر با آزادی دریافت اطلاعات و اخبار صحیح، کامل و جامع تفاوت بسیار دارد. برای مثال در کشور امریکا که دارای عظیمترین بنگاههای رسانهای جهان است، مطبوعات و رسانهها به خصوص در جریان بحرانها و جنگها، در انجام اصلیترین وظایف خود یعنی تبیین وقایع روز بر اساس حقایق تاریخی، سیاسی و اجتماعی و همچنین انتشار اخبار و عقاید متنوع کوتاهی میکنند. در جریان حمله امریکا به افغانستان و عراق، سیاست جنگطلبانه دولت امریکا مورد حمایت بسیاری از شبکههای تلویزیونی قرار گرفت. پروفسور مولانا در مقاله حاضر نشان میدهد که چگونه رسانههای امریکا حقیقت را فدای منفعت صاحبان سرمایه و قدرت میکنند و در زمان جنگ و کشمکشهای بینالمللی برای حفظ مخاطبان و جلب آگهی بیشتر، با تکیه بر شعارهای مردمپسند، بزرگنمایی رشادت نیروهای امریکایی، موجه جلوه دادن کنترل اخبار و استفادهی تبلیغاتی از اخبار و اطلاعات با یکدیگر به رقابت میپردازند.
مولانا، حمید. فراتر از دولتهای ملی. کیهان فرهنگی، ش ۲۰۰، (خرداد ۱۳۸۲): ص۴۴ – ۵۵.
جهان اسلام / ساختار حکومت / ملیگرایی / امام خمینی(ره) / مشروعیت سیاسی / ثبات سیاسی / دنیاگرایی / هویت / حکومت اسلامی /
چکیده: حکومتهای مبتنی بر ملی گرایی در کشورهای اسلامی با دو تعارض عمده: «مبانی نظری اسلام» و «درخواست عمومی جامعه» مواجهاند. این تعارضها، موضع این حکومتها را علاوه بر قدرتهای ذی نفوذ داخلی، در برابر قدرتهای خارجی نیز ضعیف میکند. پروفسور مولانا نظریه اسلامی امام خمینی(ره) را در برابر این کشورها مینهد. این نظریه که مبتنی بر تشکیل امت واحد اسلامی است، با حفظ تفاوتهای قومی، به این تعارضات خاتمه میدهد.
مولانا، حمید. پارادوکس جامعه مدنی. زمانه، شماره ۷، ۸، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۲
حقوق مدنی و سیاسی /
مولانا، حمید. سیاست توسعه ارتباطات در ایران. کیهان فرهنگی، ش ۱۹۶، (بهمن ۱۳۸۱): ص۴۴ – ۴۹.
توسعه ارتباطات / قاجاریه / روابط خارجی / روسیه / انگلستان / سیاستگذاری ارتباطات / ماهوارهها /
مولانا، حمید. گسترش ارتباطات بینالملل: علل و پیامدها. پژوهش و سنجش، شماره ۳۲، زمستان ۱۳۸۱: ص۷.
روابط بین المللی /
چکیده: این مقاله حاصل صحبتهای پروفسور مولانا در کارگاه«بنیاد غربشناسی» در خصوص ویژگیهای تاریخی و اجتماعی، سیاستها، نوع حکومت و سایر مباحث فرهنگی امریکا به است. مباحث روز سوم و چهارم این کارگاه تحت عنوان «ایالات متحده امریکا؛ رسانههای جمعی داخلی و ارتباطات بینالملل» به طور کلی به بررسی در خصوص«رسانههای جمعی در داخل امریکا و نحوه شکلدهی به افکار عمومی در داخل و خارج از امریکا» و «وابستگیهای مالی و سیاسی این رسانهها» اختصاص یافته بود. مقاله شامل متن کامل یکی از سخنرانیهای حمید مولانا است موضوع «گسترش ارتباطات بینالملل: علل و پیامدها».
مولانا، حمید. جامعه مدنی و جهانیسازی. کتاب نقد، ش۲۴، ۲۵، (پاییز و زمستان ۱۳۸۱): ص۱۳-۴۴.
جامعهمدنی / جهانیشدن / ارتباطات / تمدن غرب / جنگ سرد / گفتگوی تمدنها /
مولانا، حمید. رسانههای گروهی و تاثیر آنها برهویت مسلمانان. کیهان فرهنگی، ش۱۹۰، (مرداد ۱۳۸۱): ص۲۸-۳۷.
بحران هویت / جهان اسلام / رسانههای گروهی / نوگرایی / فناوری ارتباطات / فناوری اطلاعات / ایران / تلویزیون /
مولانا، حمید. حدود آزادی و دموکراسی در امریکا. مبلغان، ش ۳۱، (۲۱ تیر ۱۳۸۱ – ۱۸ مرداد ۱۳۸۱): ص۱۲۱ – ۱۲۵.
ایالات متحده / دموکراسی / آزادی سیاسی / تبعیض / آزادی /
مولانا، حمید. جهان اسلام و رسانههای جهانی. کیهان فرهنگی، ش۱۸۹، (تیر ۱۳۸۱): ص۳۶-۴۱.
رسانههای فراملی / جهان اسلام / نفوذ فرهنگی / نظم نوین جهانی / نظم نوین اطلاعاتی / بارینگ، اولین / انگلستان / کتاب مصر نوین / بوسنی و هرزگوین / رسانه های ارتباط جمعی /
مولانا، حمید. تحلیلهای مولانا از انقلاب اسلامی. ترجمه سبحان محقق. کیهان فرهنگی، ش ۱۸۹، (تیر ۱۳۸۱): ص۴۲ – ۴۳.
انقلاب اسلامی ایران /
چکیده: برخی از اندیشمندان و صاحبنظران، تحولات انقلاب ایران را از دهه پنجاه تا کنون به چهار مرحله تبلیغ و مبارزه، صدور انقلاب، تهاجم فرهنگی و مرحله گفت و گو تقسیم میکنند. اگر مراحل فوق را مفروض بگیریم، متوجه میشویم که گفتمان مولانا در موارد یاد شده ثابت بوده و وی نگاه مثبت و مستقل خود را پیرامون انقلاب اسلامی ایران همیشه حفظ کرده است. به عبارت دیگر اگر نوشتهها و نقطه نظرات پروفسور مولانا را در مقاطع چهارگانه مورد اشاره با هم مقایسه کنیم، فرقی میان آنها نمیبینم، اگر چه به طور طبیعی ارتباط منطقی با هم دارند. آنچه در این مقاله میآید ترجمه بخشهایی از سه مطلبی است که دکتر مولانا در زمان پیروزی انقلاب در روزنامههای امریکایی منتشر کرده است.
مولانا، حمید. جهان اسلام و رسانه های جهانی. کیهان فرهنگی. شماره ۱۸۹. تیر ۱۳۸۱
جهان اسلام / رسانه های گروهی /
مولانا، حمید. ماهواره ها و گوناگونی جهانی. ترجمه محمود حقیقت کاشانی. پژوهش و سنجش. شماره ۳۰، ۳۱، تابستان و پاییز ۱۳۸۱
ماهواره ها / فناوری ارتباطات /
چکیده: مقاله حاضر با عنوان «ماهوارهها و گوناگونی جهانی» با نقل قولی جالب از والتربوکینگهام آغاز میشود: «تعداد بسیار معدودی از ما متوجه این امر هستیم که فناوری در همان حال که مسائل کهن بیشماری را حل میکند. مسائل بسیار و جدیدی را به وجود میآورد. همه پیشرفتهای فناورانه سود خالصنیست». نقل قول مزبور، کلامی است که به رغم سادگی معنایی عمیق و ژرف دارد و شاید بتوان گفت بسیاری از مشکلات عصر حاضر ناشی از بیتوجهی به این گفته و نظایر آن است. نویسنده در ادامه، به حوادث تکاندهنده دهههای آخر قرن بیستم، از جمله حادثه ۱۱ سپتامبر اشاره میکند و با ذکر معدودی از امواج تغییر، نتیجه میگیرد که ظاهراً «روحیهای از تغییر فضای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان را فرا گرفته است.
نویسنده اظهار میدارد: «با اطمینان بسیار میتوان مسئولیت حسن و عیب این رویدادها را به شبکههای ماهوارهای نسبت داد که همه ما را از طریق تلفن، دورنگار و به ویژه امروزه از طریق اینترنت به یکدیگر مرتبط میکنند». در این مقاله به بررسی فناوری و سیستمهای اقتصادی غربی برای جامعه جهانی پرداخته شده و به تأثیرات این امر نظیر جدا کردن تولیدکننده از مصرفکننده، غیرشخصیسازی سیستمهای اقتصادی، کاهش تنوع و نابودی «زبانها و فرهنگهای به اصطلاح ابتدایی یا غیرغربی» اشاره شده است. نویسنده خواستار وارد کردن «احساسی از موشکافی فلسفی» به گفتمان ارتباطات بینالمللی میشود و خطر عدم توجه به این امر را یادآوری میکند. وی این قسمت را با نقل قولی از هایدگر به پایان میبرد: «تنها یک خدا میتواند ما را نجات دهد». نویسنده، مطلب را با اشاره به این که پس از پایان جنگ سرد با وجود تغییر مکان یافتن محورهای جغرافیایی ـ سیاسی از «شرق ـ غرب به شمال ـ جنوب» همان سلطه قدیمی بازگشته است، ادامه میدهد. نویسنده ضمن بسط مطالب بالا میافزاید: «با پیدایش انفجار اطلاعاتی و جامعه اطلاعاتی یکی از حیاتیترین مسائل رو در روی جوامع اسلامی کنترل نهایی پردازش اطلاعات و فناوری در دوران الکترونیک معاصر و از میان رفتن تدریجی فرهنگ شفاهی یا سنتی است، فرهنگی که نیروی مقاومت عمدهای در رویارویی با سلطه فرهنگی بوده است و در ادامه بحث این سؤال بنیادین را مطرح میسازد: «آیا جامعه اطلاعاتی جهانی که اکنون در حال ظهور است، استفاده اجتماعی از اطلاعات را تسهیل میکند یا مانع آن میشود و آیا این جامعه به دستیابی به اهداف و برآوردن نیازهای جوامع غیرغربی کمک میکند؟» دکتر مولانا در سطور پایانی مقاله، ضمن بیان این مطلب که «سیستمهای ماهوارهای میتوانند ابزارهای قدرتمندی برای پل زدن بر شکاف بین مردم جهان و افزایش دانش باشند»، این سؤال را پیش میکشد که «آیا آنها واقعاً جهان را برای همه انسانها در همه سرزمینها، به جایی بهتر تبدیل میکنند؟ در بسط و شرح آنچه در بالا مطرح شد، نویسنده به طرح مفاهیمی پرداخته است که بار سنگین آنها مانع ایجاز و اختصار است و تأمل بیشتر خواننده در مقاله را طلب میکند.
مولانا، حمید. چالش ها و آینده تمدن بشری ضرورت احیای تمدن گفت وگوها. معرفت، دوره ۱۱، شماره ۲، اردیبهشت ۱۳۸۱: ص۱۰۴
گفتگوی تمدن ها /
چکیده: این مقاله در پی دعوت از پروفسور حمید مولانا توسط مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره) و در گفتگو با مجله معرفت ضمن پاسخ به این سؤالات نگاشته شده است: وضعیت و موقعیت انقلاب اسلامى ایران را در جهان معاصر چگونه ارزیابى مى کنید؟ براى مبارزه با تبلیغات مسموم کننده جوامع غربى بر علیه انقلاب اسلامى، چه راهکارى را پیشنهاد مى کنید؟ در مراکز دانشگاهى غربى چه زمینه هایى براى تبلیغ اسلام و انقلاب اسلامى وجود دارد؟ آیا تمدن فعلى غرب از نظر شما، یک تمدن ایده آل است؟ علل و عوامل اصلى خلأ معنویت در فرهنگ و تمدن غرب چیست؟ با توجه به وضعیت موجود، جناب عالى آینده تمدن بشرى را چگونه ارزیابى مى کنید؟ آیا جهان تک قطبى خواهد بود یا چند قطبى؟ نقش جهان اسلام در این زمینه چه خواهد بود؟ امروزه حرف اول را قدرت هاى رسانه اى و ابررسانه هاى غربى مى زنند، با توجه به انحصار مطلق و سانسور شدید خبرى غربى، چه راهکارى را براى مقابله با آن پیشنهاد مى کنید؟ نظر شما درباره نظریه «برخورد تمدن ها»و«گفتگوى تمدن ها» چیست؟
مولانا، حمید. امام علی (ع) و ابعاد عدالت اجتماعی. کتاب نقد. شماره ۱۸، بهار ۱۳۸۰
علیبنابیطالب (ع)، امام اول / عدالت اجتماعی /
مولانا، حمید. جهانی شدن رسانه های جمعی. ترجمه محمد اسماعیل امینی. پژوهش های ارتباطی، دوره ۸، شماره ۲۵، بهار ۱۳۸۰
جهانی شدن / رسانه های گروهی /
چکیده: کشورهای جنوب در فرایند جهانی شدن و توسعه رسانه های جمعی با فرصتها و چالشهایی روبه رو خواهند شد که شامل قومی شدن رسانه های جمعی، توسعه رسانه های آلترناتوی، طراحی سیاستهای جامع رسانهای و بین المللی شدن رسانه های جمعی در داخل کشورهای جنوب است. زیر ساخت جدید ارتباطی مورد نظر کشورهای صنعتی نیازها و ویژگی های خاص کشورهای جنوب را در نظر نگرفته است. پدیده پیچیده جهانی شدن خود محصول توسعه حوزه تجارت بین المللی و لیبرالیزه شدن سیاست های اقتصادی، ارتباطی و سیاسی درعصرجهانی است. واکنش های ابراز شده در برابر پدیده جهانی شدن از تطبیق با فرایند جهانی گرایی تا اتخاذ رویکرد بومیگرایی یا منطقهگرایی در نوسان بوده است. آینده این فرایند به موازنه موجود میان قوانین ناظر برتوسعه اقتصادی، ادغام ارتباطی و استقلال فرهنگی و نیز رابطه متغیر میان حکومت ها، سازمان های بین المللی، شرکتها و افراد بستگی دارد.
مولانا، حمید. چگونه تلویزیون در ایران اسلامی شد؟. ترجمه محمدرضا رضایی بایندر. سروش، شماره ۱۰۲۶ (۲۷ اسفند ۱۳۷۹): ص۱۸۶ ـ ۱۸۸.
تلویزیون /
مولانا، حمید. بمباران عراق گامی برای برون رفت از افتضاح سیاسی. کیهان فرهنگی، شماره ۱۷۳، اسفند ۱۳۷۹
عراق /
مولانا، حمید. جنگ رسانه ها، علل، اهداف و راه حل ها. شماره ۷، بازتاب اندیشه، مهر ۱۳۷۹
رسانه های گروهی /
مولانا، حمید. جامعه مدنی، جامعه اطلاعاتی، جامعه اسلامی. ترجمه علی حسین قاسمی. علوم و فناوری اطلاعات، ۱۳۷۷ شماره ۳ و ۴ (پیاپی۳۰)
جامعه اسلامی / دستیابی به اطلاعات / فناوری ارتباطات / جامعه مدنی / کاربری اطلاعات /
چکیده: مفهوم جامعه مدنی، به مثابه یک چارچوب فکری برای توصیف توسعه در جوامع نوین اروپایی و دیگر کشورهای صنعتی، سخن غالب در اندیشه های فلسفی و جامعه شناختی از قرن نوزدهم به بعد بوده است. مثلاً «هگل» اظهار کرد که مفهوم «کشور» شامل ارتباط مطلوب عناصر جامعه است و دغدغه های عمده اعضای جامعه را در خود انباشته دارد. اما جامعه مدنی شامل دنیای آزاد فردی و علایق و فعالیتهای گروهی است و وحدت میان این دو مفهوم سرانجام از طریق مؤسسات گوناگون: صورت واقع خواهد گرفت.
مولانا، حمید. ارتباطات و فرهنگ در قرن بیست و یکم. فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع)، ش ۴، (تابستان ۱۳۷۶): ص۱۳ – ۳۷.
منطقهگرایی / ملیگرایی قومی / شبکههای اطلاع رسانی جهانی / یگانهسازی فرهنگی / اقتصاد بینالمللی / غربیشدن / وابستگی اقتصادی / وابستگی سیاسی / ملیگرایی / نوگرایی / اقتصاد منطقهای /
چکیده: در پایان قرن بیستم و با فرا رسیدن هزارﺓ جدید، تغییرات مهمی در عرﺻﺔ جهانی و در زﻣﻴﻨﺔ ارتباط بین المللی بوقوع پیوسته است. مقاﻟﺔ حاضر اختصاﺻاًً به بررسی این تغییرات و آثار آنها از طریق ده موضوع اصلی میپردازد که هشت مورد آن از پدیده های جاری نظامهای بین المللی و جهانی است و دو مورد دیگر مربوط به عوامل شناخت شناسی و روش شناختی میگردد. نگارنده سعی دارد تغییرات حاصله را با ذکر تلویحی ضرورت بازنگری در توصیف شرایط با توجه به پدیدار شدن شاخصهای جدید، اهمیت روزافزن عوامل فرهنگی، افول اقتدار حکومتی و سرانجام تغییر در مقوله و شیوههای نظری بکار رفته، شرح دهد.
مولانا، حمید. تشکل سیاسی در ایران و انتخابات ریاست جمهوری: صبح، سال ۳، ش ۷۰، (خرداد ۱۳۷۶): ص۶۲ ـ ۶۳.
احزاب سیاسی / نظام سیاسی / ایران / نظامهای حزبی /
مولانا، حمید. موج های جدید در تهاجم فرهنگی. نامه پژوهش، سال ۱، ش۲، ۳، (پاییز، زمستان ۱۳۷۵): ص۲۷ ـ ۴۸.
تهاجم فرهنگی / رسانههای گروهی / نوگرایی / شبکههای ارتباطی / جنگ سرد /
مولانا، حمید. امنیت داخلی و محدودیت آزادیهای فردی در امریکا. کیهان هوایی، ش ۱۱۹۵، (۷ شهریور ۱۳۷۵): ص۱۶.
امنیت ملی / موادمخدر / ایالات متحده /
مولانا، حمید. بازیهای المپیک، نموداری از نظام جهانی: صبح، سال ۲، ش ۶۱، (شهریور ۱۳۷۵): ص۶۲.
ایالات متحده / ان بی سی (شبکه تلویزیونی) / بازیهای المپیک /
مولانا، حمید؛ اسلامی، حسن. چگونگی توسعه رسانههای ارتباطی در جهان اسلام. سروش، سال ۱۸، ش۷۹۷، (۱۳ مرداد ۱۳۷۵): ص۱۴ـ ۱۷.
توسعه ارتباطات / کشورهای اسلامی / رسانههای گروهی /
مولانا، حمید. عربستان و بحران مشروعیت و هویت. کیهان هوایی، ش ۱۱۸۹، (۲۷ تیر ۱۳۷۵): ص۱۶.
اوضاع سیاسی / تاریخ / عربستان سعودی /
مولانا، حمید؛ تاجیک، غلامرضا. رسانهها و انگارهسازی. رسانه، سال ۷، ش۲، (تابستان ۱۳۷۵): ص۱۰ ـ ۱۷.
امپریالیسم خبری / کشورهای غربی / کشورهای اسلامی / جنگ خلیج فارس / مطبوعات / خاورمیانه / رسانههای گروهی / اسلام /
مولانا، حمید؛ صارمی شهاب، اصغر. رادیو و تلویزیون در جهان اسلام. بصائر، سال ۴، ش ۲۵، (خرداد، تیر ۱۳۷۶): ص۱۰۶ ـ ۱۱۰.
تلویزیون / جهان اسلام /
مولانا، حمید؛ گذرآبادی، محمد. ارتباط، اخلاق و سنت اسلامی. پژوهش و سنجش، سال ۳، ش۸، (تابستان ۱۳۷۵): ص۳۸ ـ ۴۵.
اخلاق اسلامی / ارتباطات جمعی / دنیاگرایی / اسلام / امر به معروف و نهی از منکر / توحید / پرهیزگاری /
چکیده: در لوای اصل توحید جنبه دیگری از اصول بنیادین اخلاقی در ارتباطات آشکار میشود. فروپاشی آن دسته از ساختارهای فکری که متکی بر ثنویت، نژاد پرستی، قبیله گرایی و برتری خانوادگی است.
مولانا، حمید. کشورهای اسلامی و مشکل جهانی مسکن. مسکن و انقلاب، ش ۶۶، (فروردین، اردیبهشت ۱۳۷۵): ص۵۴ ـ ۵۵.
برنامهریزی شهری / کشورهای اسلامی / مسکن /
مولانا، حمید. تجارت جهانی تبلیغات. گرافیک، سال ۴، ش ۱۸، ۱۹، (بهمن ۱۳۷۴): ص۱۰.
تبلیغات تجارتی /
مولانا، حمید. تاثیرات اجتماعی. رسانه، سال ۶، ش۴، (زمستان ۱۳۷۴): ص۱۷ ـ ۲۰.
ارتباط / توسعه ارتباطات / زندگی اجتماعی /
مولانا، حمید. از کارکردگرایی تا پست مدرنیسم و فراتر: پژوهشهای ارتباطات بین المللی در قرن بیست و یکم. ترجمه مجتبی صفوی. رسانه، جلد۶، ش۲۴(زمستان ۱۳۷۴): ص۷۷-۷۰.
روابط بین المللی / نظریه های ارتباطات / الگوهای ارتباط / نوگرایی / رسانه های الکترونیکی / فناوری اطلاعات / رسانههای گروهی / پژوهش در ارتباطات /
مولانا، حمید؛ نقیبالسادات، رضا. اینترنت، امید یا نگرانی؟. صبح، سال ۱، ش ۱۹، (۳۱ مرداد ۱۳۷۴): ص۱۴، ۱۳.
اینترنت /
مولانا، حمید. ارتباطات و جهان اسلام. اشاره، شماره ۱ (تابستان ۱۳۷۴): ص۱۲ و ۱۳.
ارتباطات / جهان اسلام /
مولانا، حمید. برکات و آفات تبلیغات: صبح، سال ۱، ش ۷، (۹ خرداد ۱۳۷۴): ص۱۳.
تبلیغات تجارتی /
مولانا، حمید. بحران نظامهای سیاسی غرب در انتهای قرن بیستم. کیهان هوایی، ش ۱۱۲۷، (۶ اردیبهشت ۱۳۷۴): ص۱۶.
نظام سیاسی / کشورهای غربی /
مولانا، حمید. در مقابله با ماهوارههای تلویزیونی و اطلاعاتی. بصائر، سال ۱، ش ۴، ۵، (دی، بهمن ۱۳۷۳): ص۸۵ ـ ۸۶.
پخش تلویزیونی ماهوارهای / ماهوارههای پخش /
مولانا، حمید. تبلیغ و مفهوم جامعه: اهداف و مقاصد تبلیغ از دیدگاه اسلامی. پیام انقلاب، شماره ۳۱۸ (۱ فروردین ۱۳۷۳): ص۴۲ و ۴۳.
تبلیغات / تبلیغات اسلامی /
مولانا، حمید. تبلیغ و تفکر در جوامع اسلامی: اهداف و مقاصد تبلیغ از دیدگاه اسلامی. پیام انقلاب، سال ۱۴، شماره ۳۱۵ (۱۵ دی ۱۳۷۲): ص۲۶ و ۲۷.
تبلیغات / تبلیغات اسلامی /
مولانا، حمید. نظم نوین جهانی و بوم شناسی فرهنگی. کیهان فرهنگی، شماره ۸۷، مرداد ۱۳۷۱: ص۱۶-۱۹
نظم نوین جهانی / فرهنگ / فرهنگ اسلامی / جهان اسلام / جامعه اطلاعاتی /
چکیده: دهههای پایانی قرن بیستم مبانی تفکر ما را به لرزه انداخته است. با این حال، نه «پایان ایدئولوژی» محقق شد ـ یعنی همگرایی بین سرمایهداری و سوسیالیسم آنگونه که دانیل بل جامعهشناس پیشبینی کرد ـ و نه «پایان تاریخ» یعنی پیروزی آشکار لیبرالیسم اقتصادی و سیاسی آنگونه که تحلیلگر سیاسی محافظهکار امریکایی فرانسیس فوکویاما طرح کرد. فقط تاریخ شکاف خورد و جستوجو برای ایدئولوژیهای جدید آغاز شد. سیاست امریکایی، فرهنگِ اسلامی، تکنولوژی ژاپنی ـ به عنوان مثال ـ به حوزههای جدید و آزمایشی پرخطر وارد شدند. در طول سالها «نمایش»های واضحی از عملکردها ارائه شد: ویتنام، ایران، لبنان، افغانستان، نیکاراگوئه، پاناما، شیلی، چین، آفریقای جنوبی، کویت، عراق و البته اروپای شرقی و اتحاد شوروی، علاوه بر دیگر تحولات از کشمیر تا الجزایر و از ایرلند شمالی تا افریقای جنوبی، گویی روح تغییر فضای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان را فرا گرفته است.
مولانا، حمید. تئوری همسان اکولوژی فرهنگی. کیهان فرهنگی شماره ۸۴، خرداد ۱۳۷۱
جامعه مدنی / اکولوژی فرهنگی /
مولانا، حمید. نکاتی در پیوستگی رهبری و جامعه اسلامی. کیهان هوایی، (۳۱ مرداد ۱۳۶۹)
حکومت اسلامی / رهبری / جامعه اسلامی /
مولانا، حمید. رسانه های غرب و شخصیت سازی: صبح، شماره ۱۰۷
رسانه های ارتباط جمعی /
مولانا، حمید. تناقضات مطبوعات و رسانه های لیبرالیسم. کیهان هوایی، شماره ۱۳۹۴
روزنامه نگاری /
مولانا، حمید. کتاب شناسی پروفسور حمید مولانا. کیهان فرهنگی، شماره ۱۸۹
مولانا، حمید / کتابشناسی ها /