کتابشناسی

پروفسور حمید مولانا

(ویرایش سوم)

گردآوری و تدوین

زهرا نظری – احمد پیشگاه زاده

کتابشناسی پروفسور حمید مولانا

ناشر: نشر کتابدار

گردآوری و تدوین: زهرا نظری، احمد پیشگاه زاده

شمارگان: ۱۰۰۰ نسخه

سال چاپ: ۱۳۹۷

نوبت چاپ: سوم

قیمت: ۵۴۰۰۰۰ ریال

شابک: ۹-۲۲۴-۲۴۱-۶۰۰-۹۷۸

همه حقوق این اثر برای پروفسور حمید مولانا محفوظ است.

نشانی نشر کتابدار: تهران، خیابان انقلاب، خیابان ۱۲ فروردین، کوچه نوروز، شماره۳

تلفن‌: ۶۶۴۱۵۵۶۴ دورنگار: ۶۶۴۱۵۵۶۱ W: ketabdar.org E: info@ketabdar.org

پروفسور حمید مولانا

Professor Hamid Mowlana

زهرا نظری

پژوهشگر و دانش آموخته دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی از دانشگاه آزاد اسلامی.

احمد پیشگاه‌زاده

پژوهشگر، مؤلف، مدرس دانشگاه و دانش آموخته رشته فناوری اطلاعات و ارتباطات و کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی از دانشگاه آزاد اسلامی.

نظری و پیشگاه‌زاده در سال ۱۳۹۰ شمسی «کتابشناسی رسانه» را گردآوری کرده اند که توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر شده است.

فهرست مطالب بخش فارسی

پیشگفتار ………………………………………………………………………………………………………………

زندگینامه ……………………………………………………………………………………………………………..

اظهار نظر دانشمندان معاصر درباره پروفسور حمید مولانا …………………………………

جوایز و بزرگداشت‌های علمی ……………………………………………………………………………..

کتاب‌ها …………………………………………………………………………………………………………………

فصول و مقالات در کتاب‌ها و دایره المعارف‌ها ……………………………………………………

مقالات در فصل نامه‌ها و مجلات …………………………………………………………………………

مقالات در مطبوعات …………………………………………………………………………………………….

گفتگوها ………………………………………………………………………………………………………………..

نمایه عنوان …………………………………………………………………………………………………………..

نمایه موضوعی ……………………………………………………………………………………………………..

نمایه اشخاص ……………………………………………………………………………………………………….

پیشگفتار

ویرایش سوم کتابشناسی پروفسور حمید مولانا شامل آثار علمی این دانشمند شناخته شده است که موضوعات گوناگونی از روابط بین‌الملل و ارتباطات گرفته تا علوم سیاسی، اقتصاد، فلسفه و بسیاری از حوزه‌های علوم انسانی و اجتماعی را پوشش می‌دهد.

ویرایش اول این کتاب در سال ۱۳۹۲ و ویرایش دوم در سال ۱۳۹۵ به همت نشر کتابدار منتشر شده است، تعدد آثار علمی پروفسور مولانا و پراکندگی آنها در زبان‌های گوناگون مانع از گردآوری مجموعه‌ای کامل شده است. در ویرایش حاضر، سعی کردیم تا ضمن رفع برخی اشکالات سجاوندی و کتاب شناختی، آثار کامل‌تری از ایشان را در دو بخش مستقل فارسی و لاتین پوشش دهیم. با توجه به تغییرات اشاره شده، توجه به نکات زیر در بکارگیری این کتابشناسی مفید خواهد بود:

· شماره هایی که در انتهای هر نمایه آمده است به شماره مدخل اشاره دارد.

· در خصوص منابع ای که ترجمه می باشند، به عنوان اثر اصلی و شماره مدخل آن در قسمت لاتین اشاره شده است.

· ترتیب قرارگیری مدخل‌ها بر اساس زمان و به صورت نزولی می باشد.

· منابع استنادی برای گردآوری مدخل‌ها شامل: کتابخانه ملی ایران، پایگاه مجلات تخصصی نور، بانک اطلاعات نشریات کشور، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، پایگاه اطلاعاتی ایران نمایه و کتابخانه شخصی پروفسور مولانا می‌باشد.

در تدوین این کتابشناسی، از روش کتابخانه‌ای یا اسنادی و برای گردآوری اطلاعات از روش مشاهده استفاده شده است. هرچند از منظر کتابشناسی این کتاب در زمره کتابشناسی‌های اشخاص قرار می‌گیرد اما در واقع به سبب تنوع افکار و اندیشه‌های پروفسور مولانا که در آثار ایشان متبلور شده است، خوانندگان، پژوهشگران، دانشجویان و محققان با مطالعه و جستجو در این کتاب می‌توانند نیازهای خود را به موضوعات گوناگون در بازه‌های زمانی مختلف یافته و در تحقیقات علمی خود به کار گیرند و فارغ از نوع کتابشناسی از آن در جهت اعتبار مقالات و پژوهش‌های خود در همه حوزه‌ها بهره‌‌مند شوند.

آثار پروفسور مولانا شامل نوشته‌های ایشان در زبان فارسی و انگلیسی است. برای آشنایی کامل با آثار ایشان، خواننده باید به هر دو بخش فارسی و لاتین که با رعایت جهت صحیح نوشتاری جدا از یکدیگر تنظیم شده، مراجعه نماید.

بخش فارسی، آثار موجود را به ترتیب تاریخ نشر و بر اساس جدیدترین مدخل پوشش داده است. این آثار شامل کتاب‌های تألیفی، فصول و مقدمه در سایر کتاب‌ها، فصول و مقالات در کتاب‌ها و دایره‌المعارف‌ها، مقالات در فصل‌نامه‌ها و مجلات، مقالات در مطبوعات و گفتگوها می‌باشند. برای سهولت دسترسی در پایان این بخش سه روش بازیابی اطلاعات شامل نمایه عنوان، نمایه موضوعی و نمایه اشخاص در نظر گرفته شده است. بخش فارسی در مجموع، شامل ۱۱۱۲ مدخل می‌باشد. این بخش همچنین به انعکاس زندگینامه مختصر پروفسور مولانا و نظر دانشمندان معاصر در خصوص ایشان و جوایز و بزرگداشت‌های وی پرداخته است.

در بخش لاتین که به صورت مستقل از فارسی تدوین شده، به آثار پروفسور مولانا در زبان انگلیسی و زبان‌های لاتین اروپا پرداخته شده است. با توجه به تعدد آثار و ترجمه‌ به زبان‌های گوناگون، عملاً امکان گردآوری آثار در تمامی زبان‌ها وجود نداشت. برای مثال برخی از کتب ایشان همانند «جامعه مدنی» در اصل به فارسی نوشته شده، ولی بعدها به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، مالایی، روسی، بنگلادشی، اردو، چینی و اسپانیولی ترجمه شده است.

بخش لاتین از ۳۱۱ مدخل شامل کتاب‌ها، مقالات و فصول در کتاب‌ها، مقالات فصل‌نامه‌ها و کنفرانس‌های علمی تشکیل شده است (مداخل شماره ۹۲/۱ و ۹۲/۲ و ۲۰۶/۱ از ترتیب شماره گذاری پیروی نمی‌کند). ترتیب تدوین مدخل‌ها در این بخش نیز بر اساس تاریخ انجام شده است و برای سهولت دسترسی دو روش بازیابی اطلاعات شامل نمایه عنوان و نمایه موضوعی در نظر گرفته شده است.

زهرا نظری

احمد پیشگاه زاده

دی ۱۳۹۷

زندگینامه پروفسور حمید مولانا

پروفسور حمید مولانا، استاد ممتاز بازنشسته روابط بین‌الملل در دانشگاه امریکن در واشنگتن و مؤسس و بنیان‌گذار اولین و قدیمی‌ترین برنامه آموزشی و پژوهشی رشته ارتباطات بین‌الملل در ایالات متحده امریکا است. او یکی از پیشکسوتان این رشته در سطح جهانی است که بیش از نیم قرن در دانشگاه‌های امریکا و کشورهای دیگر به تدریس و پژوهش مشغول بوده است. پروفسور مولانا چندین سال ریاست «انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها»

را به‌عهده داشت و به عنوان دانشمند برجسته و ارشد «انجمن مطالعات بین‌المللی»

انتخاب شده و یکی از «چهره‌های ماندگار» برگزیده ایران است.

پروفسور مولانا در ۶ اسفند ۱۳۱۵ شمسی در یک خانواده علمی و روحانی در تبریز، آذربایجان، متولد شد. پدربزرگ ایشان، مرحوم آیت الله العظمی حاج سید محمد مولانا (۱۲۹۴ تا ۱۳۶۳ قمری)

از مراجع تراز اول بودند و در نجف اشرف تحصیل نموده و در آغاز نهضت و انقلاب مشروطیت به ایران مراجعت کردند. ایشان هم‌دوره مرحوم آیت الله العظمی عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم بودند. نسبت پروفسور مولانا با بیست واسطه تمام به امام هفتم شیعیان، حضرت موسی‌بن‌جعفر علیه السلام می‌رسد و سید معین‌الدین قاسم‌الانوار،

شاعر و عارف قرن نهم هجری (عهد تیموریان) از اجداد او می‌باشد. همچنین، پیر معارف ایران، مرحوم حاج میرزاحسن رشدیه نیز با خاندان مولانا نسبت داشته و دایی اجدادی پروفسور مولانا می‌باشد. مرحوم رشدیه بنیانگذار مدارس جدید در ایران بود.

پروفسور مولانا، تحصیلات ابتدایی را در مدرسه «سعدی» تبریز شروع کرد و در دبستان‌های «رضوی» و «جعفری» تهران که هر دو از مدارس جامعه تعلیمات اسلامی بودند، تکمیل نمود و دوره متوسطه را در دبیرستان «مروی» تهران در سال ۱۳۳۴ شمسی به پایان رساند. وی فعالیت نویسندگی خود را در دوران دبیرستان ــ همزمان با ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد ــ آغاز نموده و یکی از سردبیران روزنامه «دانش آموزان» آن زمان تهران بود. او در سال ۱۳۳۴ شمسی، هنگامی که دانشجوی اقتصاد دانشکده حقوق دانشگاه تهران بود، از سوی مؤسسه کیهان دعوت به کار شد و در سن ۱۹ سالگی به عنوان معاون سردبیر نشریه جدیدالتاسیس «کیهان فرهنگی» آغاز به کار کرد. عمر «کیهان فرهنگی» چندان نپایید و او یکسال بعد به کیهان روزانه منتقل شده و در سمت دبیر اقتصادی به‌کار خود ادامه داد. او در طول تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دانشگاهی خود اغلب رتبه اول را حائز بود و جوایز متعددی را دریافت کرد.

پروفسور مولانا در سال ۱۹۵۸ میلادی (مطابق با ۱۳۳۷ شمسی) با دریافت یک بورس تحصیلی و مطالعاتی از ایالات متحده امریکا به آن کشور عزیمت کرد و در دانشگاه نورث‌وسترن (شیکاگو) دوره کارشناسی در اقتصاد را تکمیل نموده و در سال ۱۹۶۰ میلادی (۱۳۳۹ شمسی) درجه کارشناسی ارشد (فوق لیسانس M. S) را در رشته روزنامه‌نگاری از دانشکده معروف روزنامه‌نگاری مدیل آن دانشگاه اخذ کرده و در سال ۱۹۶۳ میلادی (۱۳۴۲ شمسی) به دریافت درجه دکتری PH.D در رشته‌های ارتباطات و علوم سیاسی و روابط بین‌الملل از همان دانشگاه نائل آمد. او اولین دکترای رشته ارتباطات در ایران و نخستین دانشجوی خارجی در آمریکا بود که دوره دکترای این رشته را در دانشگاه‌های آن کشور تمام کرده بود.

سالی‌که پروفسور مولانا درجه دکترای خود را از امریکا دریافت کرد (۱۹۶۳ میلادی مطابق با ۱۳۴۲ شمسی)، سال پر تلاطمی در سطح ملی و بین‌المللی بود: قیام خونین ۱۵ خرداد در ایران، ورود امریکا به صحنه جنگ ویتنام، تشدید جنگ سرد بین امریکا و شوروی و احداث «دیوار برلین»، قتل و ترور جان اف کندی رئیس جمهور امریکا، عدم موفقیت و شکست امریکا در براندازی فیدل کاسترو در کوبا و مسابقه تسلیحات هسته‌ای بین دو ابرقدرت زمان. در این شرایط و جو سیاسی جهان بود که پروفسور مولانا پس از اخذ دکترای خود بلافاصله از طرف مؤسسات علمی و فرهنگی آلمان، انگلستان و فرانسه جهت شرکت در سمینار و کنفرانس فرهنگی، علمی و اقتصادی و ارائه مقالات و سخنرانی به آن کشورها دعوت شد و در دانشگاه‌های برلین، فرانکفورت، آکسفورد، کمبریج و پاریس حضور پیدا کرد.

پروفسور مولانا در دسامبر ۱۹۶۳ میلادی (آذر ماه ۱۳۴۲ شمسی) پس از چند ماه تحقیق و سخنرانی در دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی و فرهنگی اروپا، به ایران بازگشت و در سن ۲۶ سالگی در مؤسسه کیهان به عنوان سردبیر روزنامه کیهان مشغول به کار شد ولی به‌علت جو فشار و خفقان حکومت آن دوره چند ماه بعد از سمت خود استعفا داده و در مه ۱۹۶۴ میلادی (اردیبهشت سال ۱۳۴۳ شمسی) جهت تدریس و تحقیق در دانشگاه‌های آمریکا به آن کشور مراجعت نمود و این آغاز استادی و تدریس او در ایالات متحده و سایر کشورهای دنیا بود که به مدت بیش از نیم قرن ادامه پیدا کرده است.

پروفسور مولانا به مدت سه سال از ۱۹۶۵ الی ۱۹۶۸ میلادی (مطابق با ۱۳۴۴ الی ۱۳۴۷ شمسی) به عنوان استاد رشته ارتباطات در دانشگاه تنسی (در ناگسویل ایالت تنسی) به تدریس و تحقیق پرداخت و اولین درس ارتباطات بین‌الملل و روش‌های تحقیقی آن را در آن دانشگاه تنظیم کرده و با همکاری دانشکده‌های علوم سیاسی و بازرگانی، رشته روابط بین‌الملل را درآن دانشگاه توسعه داد. در تابستان ۱۹۶۶ میلادی (مطابق با ۱۳۴۵ شمسی) دانشگاه شیکاگو از پروفسور مولانا دعوت نمود تا به عنوان استاد مهمان در بخش جامعه شناسی آن دانشگاه در تدریس دروس «ارتباطات و افکار عمومی» شرکت کند. پروفسور مولانا دعوت دانشگاه شیکاگو را پذیرفته و با استادان سرشناس این رشته همکاری نمود. دانشگاه شیکاگو که یکی از مؤسسات رتبه اول علمی ایالات متحده امریکا است، سوابق طولانی در باستان‌شناسی ایران دارد.

پروفسور مولانا در پاییز ۱۹۶۸ میلادی (مطابق با ۱۳۴۷ شمسی) به دعوت دانشکده خدمات بین‌المللی دانشگاه امریکن در واشنگتن به عنوان استاد روابط بین الملل و رئیس بخش مطالعات ارتباطات بین‌الملل به آن مؤسسه انتقال پیدا کرد. او مؤسس و بنیانگذار اولین برنامه آموزشی و پژوهشی رشته ارتباطات بین‌الملل در آن دانشگاه و امریکا گردید و به مدت ۳۷ سال (۱۹۶۸ الی ۲۰۰۵ میلادی، مطابق با ۱۳۴۷ الی ۱۳۸۴ شمسی) ریاست آن را عهده دار بود. در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۹ شمسی) دانشگاه امریکن مراسم بزرگداشت علمی پروفسور مولانا را به مناسبت چهار دهه تدریس و خدمت در آن دانشگاه برپا کرد و در مراسم فارغ‌التحصیلی آن سال از وی تجلیل شده و عنوان و لوح «استاد ممتاز بازنشسته» (امریتوس) به‌وی اعطا شد.

در کنفرانس بین‌المللی «ارتباطات جهانی و روابط بین‌الملل» که در سال ۱۹۸۸ میلادی (۱۳۶۷ شمسی) به مناسبت بیستمین سالگرد تاسیس بخش مطالعات ارتباطات بین الملل دانشگاه امریکن در واشنگتن تشکیل شده بود، این برنامه آموزشی و پژوهشی به عنوان «یک مرکز ممتاز» علمی دانشگاه اعلام گردید. قابل ذکر است که دانشگاه امریکن طبق نظرسنجی و رتبه بندی علمی در حوزه روابط بین المللی همیشه در بین ده دانشگاه اول آمریکا قرار داشته است و بخش مطالعات ارتباطات بین المللی آن اولین و قدیمی‌ترین برنامه آموزشی و پژوهشی حرفه‌ای در نوع خود در آمریکا است.

پروفسور مولانا در بسیاری از دانشگاه‌های اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و اقیانوسیه به عنوان استاد مهمان تدریس و تحقیق نموده است، از جمله در دانشگاه کمبریج و امپریال کالج در انگلستان، دانشگاه بارسلون در اسپانیا، دانشگاه‌ تمپرر در فنلاند، دانشگاه توکیو در ژاپن، دانشگاه سئول در کره‌جنوبی، دانشگاه مک‌گوایر در سیدنی استرالیا، دانشگاه کاتولیک بوینس‌آیرس در آرژانتین، دانشگاه ابروامریکانا در مکزیک، دانشگاه کوبک و دانشگاه مونتریال در کانادا، دانشگاه‌های الازهر و قاهره در مصر، دانشگاه لاگوس در نیجریه و دانشگاه پکن در چین. او از آغاز تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) در ایران با آن مؤسسه همکاری نموده و در احداث و برنامه‌ریزی و تدریس دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری دانشکده فرهنگ و ارتباطات و معارف اسلامی آن دانشگاه سهیم بوده است و در بسیاری از دانشگاه‌های ایران و مؤسسات حوزه علمیه قم به سخنرانی پرداخته است. بیش از دویست استاد دانشگاه‌های کشور‌های مختلف دنیا از دانشجویان او بوده و پایان نامه‌های دکترای خود را تحت راهنمایی او نوشته‌اند.

پروفسور مولانا از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ میلادی (مطابق با ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷ شمسی) ریاست انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها را عهده‌دار و سال‌ها معاون، قائم مقام و عضو شورای بین‌المللی آن بود. این انجمن که در حدود ۲۰۰۰ عضویت دانشگاهی دارد، بزرگترین و معروف‌ترین سازمان علمی بین‌المللی در این رشته است. این سازمان در کنگره جهانی خود که در سال ۲۰۰۰ میلادی در سنگاپور تشکیل گردید، پروفسور مولانا را به عنوان «رئیس افتخاری» دائمی انتخاب نمود.

پروفسور مولانا همچنین در بسیاری از آکادمی‌ها و انجمن‌های علوم انسانی و اجتماعی عضویت داشته است، مانند انجمن علوم سیاسی امریکا، انجمن بین‌المللی علوم سیاسی، انجمن بین‌المللی جامعه‌شناسی، انجمن علوم اقتصادی امریکا، انجمن روانشناسی سیاسی امریکا، انجمن ارتباطات بین المللی امریکا، انجمن آموزش و پرورش روزنامه نگاری و رسانه‌های جمعی و انجمن مطالعات بین المللی (روابط بین‌الملل).

در بهار ۲۰۰۲ میلادی (فروردین ۱۳۸۱ شمسی) انجمن مطالعات بین‌المللی در کنفرانس سالیانه خود که در شهر نیواورلئان، ایالت لوئیزیانا، تشکیل داده بود، در بزرگداشتی که برای پروفسور مولانا تشکیل داده بود، او را به عنوان «دانشمند برجسته و ارشد» انجمن انتخاب کرده و از وی تجلیل نمود.

پروفسور مولانا در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی (دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ شمسی) در بحث‌هایی که درباره «نظام جدید اطلاعات و ارتباطات جهانی» و «نظام جدید اقتصادی بین المللی» در سازمان‌های جهانی از جمله سازمان ملل متحد صورت گرفت، شرکت کرد و مدتی نیز به عنوان مشاور علمی و تحقیقی دبیرکل سازمان یونسکو در قسمت فرهنگ و ارتباطات آن سازمان بین المللی در پاریس مشغول به کار بود. او به دعوت کمیته‌های روابط خارجی کنگره آمریکا (مجلس نمایندگان و سنا) درباره نظام جهانی اطلاعات و ارتباطات اظهار نظر نموده است.

پروفسور مولانا در هیئت تحریریه چندین فصلنامه و انتشارات بین المللی عضویت داشته است و برخی از کتب و مقالات متعدد او به زبان‌های فرانسه، اسپانیایی، ایتالیایی، لهستانی، فنلاندی، روسی، سوئدی، آلمانی، ترکی، ژاپنی، کره ای، چینی، مالائی، اوردو، بنگالی و عربی ترجمه شده است. در چند دهه گذشته مقالات و آثار متعددی از وی در مطبوعات و رسانه‌های کشورهای مختلف و در سطح بین المللی منتشر شده است. در ایران، مقالات ستون «چشم انداز» پروفسور مولانا در روزنامه کیهان که به طور هفتگی و مرتب یک دوره کامل بیست ساله (از سال ۱۳۷۱ الی ۱۳۹۱) را تشکیل می‌دهد، طولانی ترین و منظم ترین سلسله مقالات یک فرد در تاریخ مطبوعات ایران می‌باشد. در مطبوعات آمریکا و رسانه‌های بین‌المللی مقالات پروفسور مولانا از سال ۱۹۵۸ میلادی تا این اواخر به طور پراکنده منتشر شده است. در آستانه انقلاب اسلامی، مقالات ایشان در روزنامه «میامی هرالد» امریکا خوانندگان فراوانی داشت.

جوایز علمی متعددی نصیب پروفسور مولانا شده است، از جمله جایزه استاد ممتاز سال از طرف دانشگاه امریکن، لوح افتخار تحقیق سال از طرف انجمن ارتباطات بین‌المللی (آمریکا)، جایزه بهترین کتاب سال در رشته ارتباطات از طرف کتابداران حرفه‌ای کتابخانه‌های آمریکا، و لوح رتبه اول مقالات عرضه شده به زبان فارسی در کنگره بین‌المللی امام علی (ع) در ایران. در مهر ماه ۱۳۸۲ شمسی، پروفسور مولانا در «همایش چهره‌های ماندگار» در تهران، به عنوان یکی از «چهره‌های ماندگار» ایران برگزیده و اعلام شد.

در نیم قرن اخیر، پروفسور مولانا با بسیاری از دانشمندان برجسته رشته‌های روابط بین‌الملل، ارتباطات، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی همکاری علمی نزدیک داشته است. از این عده می‌توان از پروفسور پال لازارسلفد (دانشگاه کلمبیا)، ویلبر شرام (دانشگاه استنفورد)، اورت راجرز (دانشگاه‌های استنفورد و نیومکزیکو)، کارل دویچ (دانشگاه هاروارد)، یوهان گلتونگ (دانشگاه‌های نروژ)، پیتر دالگران (دانشگاه‌های سوئد)، کالین چری (امپریال کالج لندن، انگلستان)، پروفسور ژرترود رابینسون (دانشگاه مونتریال کانادا)، و جیمز هالورن (دانشگاه لستر در انگلستان) نام برد. همکاری علمی پروفسور مولانا با پروفسور هربرت شیلر (دانشگاه کالیفرنیا در سان دیاگو)، پروفسور جورج گرب‌نر (دانشگاه پنسیلوانیا)، و پروفسور کارلا نوردن سترنگ (دانشگاه‌های فنلاند) شامل سه کتاب است که بطور مشترک تألیف و تنظیم کرده‌اند. او در دهه ۱۹۶۰ میلادی اولین میزگردها و بخش‌های مطالعاتی را در رشته ارتباطات بین‌الملل در انجمن‌های علوم سیاسی، اقتصادی و جامعه‌شناسی آمریکا پایه‌گذاری کرد.

کتابشناسی پروفسور مولانا وسیع، متنوع و سطوح مختلفی را پوشش می‌دهد. کسانی که به علوم انسانی و اجتماعی و به رخدادهای جهان امروز علاقه‌مندند، با مطالعه آثار او به یاد تحلیل و اشاراتی خواهند افتاد که این اندیشمند در نوشته‌های چندین دهه خود به نحوی پیش‌گویانه و روشن مطرح کرده است: مانند انقلاب اسلامی ایران، سقوط شوروی، افول قدرت اقتصادی و سیاسی آمریکا، بحران مالی و سیاسی در اتحادیه اروپا، برکات و آسیب بزرگراههای اطلاعاتی و ارتباطی، مالکیت و جهت‌گیری رسانه‌ها، ظهور نومحافظه‌کاران در آمریکا و جنگ‌های افغانستان و عراق، بیداری اسلامی، بحران مشروعیت حکومت‌ها و سرنگونی رژیم‌های دیکتاتوری و مسائل مربوط به معرفت‌شناسی و فلسفه در علوم معاصر.

((((((((((

کتاب‌ها و مستندات درباره زندگی، افکار و اندیشه‌های پروفسور حمید مولانا:

· نظری، زهرا؛ پیشگاه زاده، احمد. کتابشناسی پروفسور حمید مولانا. تهران: کتابدار (چاپ اول ۱۳۹۲).

· فیضی، کریم. طنین تعهد. تهران: شکوفه یاس (چاپ اول ۱۳۸۱، چاپ دوم ۱۳۸۴).

· فیضی، کریم. سفیر صداقت: زندگی، افکار و اندیشه‌های پروفسور سید حمید مولانا. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۱.

· ایرانی ترین دانشمند آن سوی مرزها. شماره اختصاصی کیهان فرهنگی، ش ۱۸۹، تیر ۱۳۸۱.

· غرب شناسی: توصیف یا تحلیل. شماره اختصاصی کیهان فرهنگی، ش ۱۲۸، مرداد و شهریور ۱۳۷۵.

· فیلم و مستند «چهره‌های ماندگار». صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۵ و ۱۳۸۲.

از پروفسور یوهانگ گالتونگ

باعث خوشبختی بزرگ من است که به مناسبت پنجاهمین سالگرد تأسیس برنامه مطالعات ارتباطات بین المللی و میان فرهنگی دانشکده خدمات بین المللی دانشگاه امریکن به حمید مولانا تبریک بگویم. من بیش از همه این برنامه را با کلمه «ارتباطات» مترادف می دانم، که چگونه ملت‌ها و فرهنگ‌ها می توانند و باید در گذشته و حال با یکدیگر ارتباط پیدا کنند تا فرستنده و گیرنده در درک یک پیام با یکدیگر مشارکت داشته باشند.

امروز ارتباطات تجاوز کارانه و دفاعی زیادی در حال جریان است. چگونه این وضع می‌تواند بهبود یابد؟ این مشکل هنوز با ما است. اما حداقل در این مورد نظریه‌پردازی و فرموله شده است. سپاس و تشکر از یک فردی که بنیان گذار و سازمان دهنده آن بوده است. با تبریکات فراوان.

پروفسور یوهانگ گالتونگ

استاد مطالعات صلح و بنیانگذار موسسه ترانزنت؛ شبکه توسعه محیط صلح

اظهار نظر دانشمندان معاصردرباره

پروفسور حمید مولانا

بزرگداشت علمی پروفسور حمید مولانا در مارس ۲۰۰۲ میلادی در کنفرانس سالیانه «انجمن مطالعات بین‌المللی»، که جامعه استادان روابط بین‌الملل دانشگاه‌های آمریکا و برخی از دیگر کشورها را تشکیل می‌دهد، در شهر نیواورلئان، ایالت لوئیزیانا، در ایالات متحده آمریکا برگزار گردید و لوح «دانشمند ارشد و ممتاز انجمن مطالعات بین‌المللی» به پاس قدردانی و تجلیل به وی اعطا گردید. در میزگردی که به مناسبت بررسی آثار پروفسور مولانا در این مراسم برقرار بود، چند تن از دانشمندان معاصر مطالعات بین‌المللی درباره فعالیت‌های علمی او به سخنرانی پرداخته و اظهار نظر کردند.

پروفسور جورج گرب نر

پروفسور جورج گرب نر استاد ارشد دانشگاه پنسلوانیا در شهر فیلادلفیا یکی از دانشمندان برجسته رشته ارتباطات در آمریکا و در سطح جهانی است. وی به مدت ۲۵ سال (۱۹۶۴ تا ۱۹۸۹) ریاست دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه پنسلوانیا را به عهده داشته است. گرب نر گردآورنده اولین «دایره المعارف بین المللی ارتباطات» است.

مایه خرسندی است که چند کلامی درباره دوست خوبم حمید مولانا و سهم وی در روابط و ارتباطات بین الملل بگویم. تاکنون قریب به چهاردهه است که ما همدیگر را می‌شناسیم، با هم کار می‌کنیم، و در بسیاری از سخنرانی‌ها شرکت کرده ایم.

ما همچنین طی سال‌ها بر روی تعدادی از پروژه‌ها تشریک مساعی کرده ایم، که شامل دو کتاب چاپ شده پیروزی انگاره: جنگ رسانه‌ها در خلیج فارس – یک دیدگاه جهانی و بحران‌های نامرئی: معنی ای که از کنترل متمرکز رسانه‌ها در آمریکا و جهان مستفاد می‌شود، کتبی که از همکاری‌های هربرت شیلر در آن استفاده شده است. به علاوه، مولانا، کارل نوردن استرنج و من کتاب مباحثات رسانه‌های جهانی: صعود، سقوط و تجدید حیات آن را، تالیف کردیم. مولانا همچنین در تعدادی از آثاری که من تالیف کرده ام مثل دائره المعارف بین المللی ارتباطات، سیاست‌های رسانه جمعی در فرهنگ‌های متحول و ارتباطات بین المللی: یک کتاب راهنما، سهیم بوده است، و من البته تعدادی از مقالات برجسته ای که ایشان برای فصلنامه ارتباطات نوشت را ذکر نکرده ام، نشریه ای که در مدرسه ارتباطات آننبرگ در زمان مدیریت من چاپ می‌شد. من این چند عنوان را تنها جهت آگاهی یافتن از سهم زیاد وی در ارتباطات بین المللی و انرژی فوق العاده اش در ایجاد بسیاری از ایده‌های تازه و انتقادی در خصوص مرزهای دانش بیان کردم.

مولانا یکی از برجسته ترین پیشروان در عرصه ارتباطات است. مطالعه آثار ایشان برای هر برنامه ای مرتبط با این حوزه در سراسر جهان لازم است و نگاهی به آثار وی شروع خوبی است برای کسب ایده که فاصله زیادی میان کارهای جدی دانشگاهی و خط و مشی سیاسی عمومی وجود دارد. در گفتمان حاکم جهانی شدن واقعیت‌های اصلی ساختار قدرت کاملا مبهم هستند، و مولانا قادر بوده است که ساختار چنین قدرتی را با ارائه سند و توضیحات تجزیه و تحلیل کند و روشن سازد.

در شروع دهه پرآشوب ۱۹۶۰، مولانا یکی از جوانترین دانشمندانی بود که وارد دیسیپلین در ارتباطات و روابط بین الملل شد. در آن موقع، ارتباطات، حوزه‌های مطالعاتی متفرقی را شامل می‌شد. او حوزه ارتباطات بین الملل را از وضعیت خانه بدوشی به در آورد و آنرا یکجانشین کرد. در بسیاری از موارد، مولانا چشم انداز ارتباطات بین المللی را با جابجا و یکپارچه کردن رهیافت‌های متفاوت، تغییر داد.

در دهه ۱۹۷۰، مولانا خیلی درگیر مشاجرات و مباحثاتی بود که نظم جدید اطلاعات و ارتباطات جهان را احاطه کرده بود. او یکی از اندک کسانی بود که در کنگره آمریکا به نفع ایجاد کشورهای متحد جهان سوم شهادت داد. در واقع مولانا را می‌توان به عنوان صدای حاشیه ای‌ها و بی حامی‌ها دانست. مولانا به خاطر صلاحیت منحصر به فردش از آنجا که متولد ایران و با فرهنگ است و با وجود بیش از چهل سال سابقه تحصیلی و آموزشی در ایالات متحده، در واقع دارای دیدگاه چندفرهنگی بوده و به بسیاری از موضوعات متفاوت بین‌المللی، نگاه انتقادی دارد. او به یک شخصیت مشهور در مطالعات اسلامی تبدیل شد و بطور فزاینده‌ای به نوشتن در نشریات دانشگاهی و رسانه‌های عمومی روی آورد.

مولانا در خلال دهه ۱۹۸۰، به خاطر موضعگیری سرسختش در خلال دوره جنگ سرد شناخته شد، دوره ای که بسیاری از جریانات اصلی روشنفکری به حاشیه رفتند. او یک متفکر مستقل است و در برابر شدائد روزگار و جنبش‌های خاص روشنفکری مقاومت کرد.

وی در تالیفات خود با پرداختن به طیفی از گفتمان‌ها و بکارگیری موضوعات و مباحث متعلق به دیسیپلین‌های مختلف اعجاب آفرید. دانش عمیق مولانا در تاریخ، ادبیات، مطالعات ارتباطی و روابط بین المللی بی مانند است. کتاب‌های وی دو بار به عنوان «کتاب سال» انتخاب شدند؛ نخست به خاطر تالیف کتابش اطلاعات جهانی و ارتباطات بین المللی در سال ۱۹۸۶ و دوم بخاطر کتاب سال ۱۹۹۰ خود، گذر از مدرنیته. این کتاب‌ها به تدریج مورد استناد قرار گرفته و به عنوان منبع کتاب راهنمای ارتباطات بین المللی و بین فرهنگی مورد استفاده قرار گرفت. ایده‌هایش بعدا سمت و سوی عرصه ارتباطات بین المللی را شکل داد و بدون شک در آینده نیز چنین خواهد کرد.

مسائل حادی که امروزه به طور روز افزونی در محیط بین المللی از آنها دوباره سخن گفته می‌شود به حاطر سوالاتی بود که مولانا در نوشته‌ها و سخنرانی‌هایش در سالها پیش مطرح می‌کرد. او تنها دانشمند در ایالات متحده بود که پیروزی انقلاب اسلامی ایران را با تاکید و به طور دقیق از قبل پیش بینی کرد. او نقش ارتباطات سنتی مثل مسجد و بازار و… را در بسیج سیاسی و اجتماعی جوامع اسلامی توصیف کرد، قبل از آنکه آنها در چارچوب تجزیه و تحلیل‌های جامعه شناسی قرار گیرند. مقاله وی در کنگره جهانی بین المللی تحقیقات رسانه ای و ارتباطات (IAMCR) که در سال ۱۹۷۴ در لایپزیک آلمان برگزار شد، در نشان دادن سمت و سوی انقلاب، کار برجسته ای بود. پنج سال بعد در سالگرد انقلاب اسلامی مقاله ای تحت عنوان تکنولوژی در مقابل سنت: ارتباطات در انقلاب ایران را برای فصلنامه ارتباطات (تابستان ۱۹۷۹) نوشت. از آن به بعد او تنها تئوری پرداز انقلاب اسلامی شد. او برای چند دهه به طور قطع یکی از متفکران اصلی دنیای اسلام بوده است.

به مدت بیش از سه دهه او عضو انجمن بین المللی رسانه‌ها و تحقیقات ارتباطات (IAMCR) بود و نخستین شخص غیر غربی بود که به عنوان رئیس این انجمن در سال ۱۹۹۲ انتخاب شد. اصلاحات وی کاملا باعث تغییر ساختار اداری (IAMCR) شد و ریاست خردمندانه وی افق تازه‌ای را برای جذب اعضای جدید گشود. قبل از آن در سال ۱۹۹۱، او به عنوان معاون رئیس انجمن، مراسم گشایش آن را برپا کرد و یک کنفرانس منطقه‌ای را در استانبول ترکیه ترتیب داد، که در آن به نقش رسانه‌ها در جنگ خلیج فارس پرداخت، کنفرانس سالیانه ویژه‌ای که امروزه تبدیل به یک کار منظم این انجمن شده است. موقعی که مولانا در سال ۱۹۶۸ برنامه ارتباطات بین المللی را در دانشگاه آمریکن بنیان گذارد، تنها ۳۱ سال داشت. از آن موقع تا کنون ۳۴ سال می‌گذرد. همکاران دانشگاهی وی او را به عنوان مدیریت آن برنامه انتخاب کردند. در سال ۱۹۸۹، وقتی که این مرکز بیستمین سالگرد تاسیس خود را در دانشگاه آمریکن جشن گرفت، به عنوان یک «مرکز برتر» انتخاب شد و من جهت خدمت در هیات مشاوره آن دعوت شدم. اکنون برنامه ارتباطات بین الملل در دانشگاه آمریکا در نوع خود قدیمی‌ترین مرکز در جهان است و به دانش آموختگان مدارک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا می‌دهد.

من به او تبریک می‌گویم و برایش آرزوی بهروزی دارم. توجه مولانا به ارتباطات بین فردی در یک جهان تکنولوژیکی و غیرفردی احتمالا مهم ترین ویژگی درخور توجه برای اوست. مولانا به عنوان یک تحصیل کرده حقیقی معتقد به قدرت تبادل عقاید و گفتگوی بین فرهنگی است و به همین خاطر من او را می‌ستایم.

پروفسور نرن چیتی

پروفسور نرن چیتی استاد و رئیس مرکز مطالعات ارتباطات بین الملل در دانشگاه مک‌گوایر در سیدنی (استرالیا) و موسس و مدیر فصلنامه (ژورنال آوانترنشال کمیونیکیشن) ارتباطات بین الملل است. پروفسور چیتی در ۱۹۹۶ به مدت چهار سال به سمت دبیرکل انجمن بین المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها انتخاب شد.

پروفسور حمید مولانا بیش از هر دانشمند دیگری، مسئول توسعه حوزه ارتباطات بین المللی در جهان است. نکته قابل توجه آن است که او تلاش کرده تا به جای درگیری در روابط بین ملت‌ها، ارتباط بین آنها را برجسته کند.

میراث پروفسور مولانا به مثابه گنج سلطان می‌ماند. دانش وی از سخنرانی‌های بین فرهنگی تا جغرافیای سیاسی را در بر می‌گیرد و وی به تعریف بسیاری از موضوعات اصلی ارتباطات بین المللی از دهه ۱۹۶۰ به بعد می‌پردازد. او موسس و بنیانگذار اصلی بخش ارتباطات بین الملل در دانشگاه آمریکن است. او همچنین از طریق نقش ریاست خود در انجمن بین المللی برای رسانه و تحقیقات ارتباطی، به شکل گیری حوزه رسانه و ارتباطات کمک کرده است.

او دست به ایجاد بخش ارتباطات بین المللی در انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها زد و طی سال‌ها، یعنی تا زمانی که دو دوره از دانشجویان از وی مدرک گرفتند، آنرا سرپرستی کرد. و چند سال بعد به ریاست آن انتخاب شد.

پروفسور مولانا در زندگی دانشگاهی خود ویژگی‌های یک برهمن حقیقی را به نمایش گذاشت.

پروفسور کریستین چین

پروفسور کریستین چین استاد روابط بین الملل و عضو هیئت علمی برنامه مطالعات عالی ارتباطات جهانی و مرکز مطالعات امور آسیا در دانشگاه آمریکن در واشنگتن است.

حمید مولانا حجم گسترده از آثاری را به وجود آورد که مجموعه‌ای است متنوع و انتقادی در بر گیرنده تجزیه و تحلیل‌های سیاسی مقطعی و همکاری در ستون مطبوعات هفتگی تا جایی که از رابطه بین ارتباطات و منازعه، مذهب، بانکداری، توسعه، جهانگردی، و حتی هالیود و اختلاط رسانه‌ها، سخن می‌گوید.

چیزی که از آثار پروفسور حمید مولانا را به هم ربط می‌دهد این اعتقاد است که تئوری و عمل در ارتباطات بین المللی، از الزامات بشری جهت ایجاد و حفظ جامعه ناشی می‌شود و بر آن متکی است. هر وقت وی از بوم شناسی فرهنگی، مشروعیت، حقوق، و غیره می‌نویسد، به نهادها، روندها و نقطه نظرات جهانی اشاره میکند که توسط جوامع شکل می‌گیرند و همینطور آنها نیز جوامع را شکل می‌دهند.

اگر تکنولوژی اطلاعات امروزه، بخش محوری ایجاد جامعه است، در این صورت طبق نظر مولانا، ما باید بر مباحثه در خصوص ارزش مرتبط با آن مالکیت متمرکز شویم تا به نگاه‌های خاص جامعه نسبت به عرصه‌های ملی و بین المللی پی ببریم.

باید گفته شود که جوامع هرگز از کشمکش و اختلافات و درگیری‌ها فارغ نیستند. ولی به نظر مولانا، آنچه که جوامع را به طور بالقوه در برابر سرمایه داری بین المللی، که احاطه فیزیکی، اجتماعی و فضای مجازی دارد قرار می‌دهد، اصرار بر حمایت از وابستگی متقابل سه جانبه بین اندیشه، گفتگو و جامعه است. مولانا در کتاب اطلاعات جهانی و ارتباطات بین المللی یا گذر از مدرنیته ضرورت پافشاری بر ارتباطات بین المللی یا گذر از مدرنیته و ضرورت پافشاری بر این روابط سه جانبه را به ما یادآوری می‌کند.

مدیریت و سهم مولانا در ارتباطات بین المللی، با کمک و تقویت نه فقط موضع شدیدا انتقادی، بلکه تقویت یک حرکت به سوی فرادیسیپلین دانشگاهی ادامه می‌یابد. «میراث زنده» وی، ما را وا می‌دارد که دو موضوع را پیگیر شویم؛ نخست، دوباره خواندنی‌های فلسفه غرب، که ارتباطت بین المللی را زیر چنبره خود دارد، به گفته وی «ما باید در لابلای آرشیو خود تورق کنیم» و «در تمدن غرب کنکاش نماییم و وارد گذشته‌های فراموش شده اش شویم» تا بتوانیم اقتباس‌های فرهنگی که تعاملات و جهانبینی‌ها را شکل می‌دهند را دریابیم و به این ترتیب، امکان «گفت و گوی تمدن‌ها» در مقابل «برخود تمدن‌ها» فراهم شود.

دوم، تلاش برای توسعه شناختی که مقدس و فرادیسیپلینی هستند. هرگاه این دو موضوع را با هم داشته باشیم، در این صورت ارتباطات بین المللی می‌تواند در ورای حایل موجود، سهم اشخاص را در خلق دانش توسعه بخشد، دیوار‌های که ما را در قرن بیستم تا حدودی محدود می‌کرد.

پروفسور ژرترود رابینسون

خانم پروفسور ژرترود رابینسون استاد دانشگاه مک گیل در شهر مونتریال یکی از چهره‌های برجسته رشته‌های علوم ارتباطات و جامعه شناسی در کانادا است. ایشان رئیس سابق جامعه استادان و پژوهشگران ارتباطات کانادا، رئیس قسمت ارتباطات جامعه شناسان آمریکا و مدتی نیز خزانه دار و عضو شورای بین المللی انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها بوده است.

حمید مولانا یکی از دانشمندان برجسته آمریکای شمالی است که ارائه تحلیل از مسائل ارتباطات بین المللی را کار همیشگی خود ساخت. در دو دهه گذشته، توجه وی بر نقش ارتباطات در تغییر سیاسی و روشی که بر اساس آن سیستم‌های رسانه‌ای در کشور‌های مختلف بتوانند به شیوه سیستماتیک با هم مقایسه شوند متمرکز بود. مولانا باعث توسعه یکی از نخستین پارادایم‌های (چارچوب‌های فکری) جامع جهت انجام چنین مقایسه‌هایی گردید. در دهه هشتاد وی علاقمند به جریانات اخبار بین المللی و پایگاه‌های آنها در مقابل اخبار جهان سوم شد. کتاب اطلاعات جهانی و ارتباطات بین المللی (۱۹۸۶) وی در سرتاسر جهان تنها کتابی شد که یک دیدگاه انتقادی نسبت به انسان و ابعاد تکنولوژیکی جریان اطلاعات بین المللی به دست می‌داد. این کتاب دربردارنده بررسی معتبر تئوری‌های عمده، مفاهیم و پیشنهادات است و در طبقه بندی علل عدم وجود توازن در اطلاعات جهانی کمک می‌کند.

در سالهای دهه نود، اولویت‌های کاری مولانا توجه به فرهنگ و ارزش‌ها و مسائل مرتبط با عدالت اجتماعی در جهانی شد که جریان ارتباطات بین المللی بین دولت – ملت‌ها به نحو فراینده‌ای سرعت گرفت، سرعتی که فاقد جوهره و کیفیت بود. امروزه یکی از مهمترین مباحث ایجاد توازن بین حقوق ارتباطات متعلق به دولت‌ها از یک طرف و شهروندان آنها از سوی دیگر است. متاسفانه مبادله اطلاعات فزاینده جهانی به طور خودکار به فهم بین المللی منجر نمی‌شود. زیرا چارچوب‌های ارزشی که در آنها مبادلات فوق صورت می‌گیرد، در کشور‌های در حال توسعه و دنیای توسعه یافته با هم فرق زیادی دارند. همانطور که مولانا یادآور می‌شود «دانش حاصل از خبرنگاری» از طریق تکنولوژی‌های توزیعی مثل ماهواره‌ها و اینترنت باعث وفور اطلاعات می‌شود، ولی از طریق آنها نمیتوان به «دانش از طریق مواجهه» دست یافت. توسعه ارتباطات به تقسیمات فرهنگی و به ارزش‌هایی چون برابری، اعتماد و تمایل به همکاری نیازمند است. حمید مولانا به عنوان یک دانشمند و یک فرد نه تنها این ارزش‌ها را کشف کرد بلکه آنها را زنده کرد و با بهره گیری دانش بیمانندش در خصوص جامعه ایرانی به توضیح تحولات سیاسی در خاورمیانه می‌پردازد. وی به عنوان یک فرد، دست به ایجاد پل بین سنت‌های فلسفی و غربی و اسلامی می‌زند و روشن می‌سازد که گفتمان مودبانه کلید درک درون فردی و جهانی است.

پروفسور هربرت شیلر

هربرت شیلر، نظریه پرداز و استاد علوم ارتباطات در دانشگاه کالیفورنیا در سان دیاگو است و یکی از همکاران نزدیک پروفسور مولانا می‌باشند.

حمید مولانا طی چند دهه، یکی از پیشروترین محققان و تحلیلگران ارتباطات جهانی از نظر حجم کار، خصوصیت و تاثیر آنها بوده است. هیچ کس با کیفیتی بهتر از وی نتوانست این موضوعات دارای اهمیت فزاینده و محوری را توضیح دهد.

جوایز و بزرگداشت‌های علمی پروفسور مولانا

· لوح «استاد ممتاز بازنشسته» (امریتوس)، جشن و مراسم فارغ التحصیلی دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، مه ۲۰۰۷ میلادی.

· بزرگداشت و تجلیل و لوح قدردانی به مناسبت خدمات و تدریس و تحقیق در دانشگاه امریکن در سالهای ۱۹۶۸ میلادی الی ۲۰۰۷ میلادی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۲۰۰۷ میلادی.

· نکوداشت و لوح قدردانی به مناسبت ریاست بخش مطالعات ارتباطات بین‌المللی (سالهای ۱۹۶۸ الی ۲۰۰۵ میلادی)، دانشکده خدمات بین‌المللی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۲۰۰۵ میلادی.

· بزرگداشت علمی و جایزه و لوح افتخار «استاد ارشد و برجسته جامعه مطالعات بین‌المللی»، کنفرانس سالیانه انجمن مطالعات بین‌المللی، نیواورلئان، لوئیزیانا (آمریکا)، مارس ۲۰۰۲ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار استاد و محقق ممتاز سال، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۲۰۰۰ میلادی.

· لوح ریاست افتخاری دائمی انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها، کنگره جهانی و کنفرانس علمی انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها، سنگاپور، ژوئیه ۲۰۰۰ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار برجسته‌ترین تحقیق و خدمات علمی و حرفه‌ای، دانشکده خدمات بین‌المللی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۱۹۹۳ میلادی.

· جایزه و لوح پیشکسوتی و خدمات علمی ممتاز، اولین مجمع بین‌المللی ارزیابی سیاستگذاری توریسم جهانی، دانشگاه جورج واشنگتن، واشنگتن دی. سی، مه ۱۹۹۰ میلادی.

· بزرگداشت علمی و قدردانی به مناسبت برنامه مطالعات ارتباطات بین‌الملل دانشگاه امریکن، جشنواره سالگرد ۲۰ ساله تأسیس برنامه مطالعات ارتباطات بین‌الملل، دانشکده خدمات بین‌المللی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۱۹۸۸ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار برای برجسته‌ترین خدمات و مدیریت علمی، دانشکده خدمات بین‌المللی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۱۹۸۸ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار برای برجسته‌ترین تحقیق و خدمات علمی و حرفه‌ای، کالج امور عمومی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۱۹۸۶ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار برای برجسته‌ترین تحقیق و خدمات علمی و حرفه‌ای سال، دانشکده خدمات بین‌المللی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۱۹۸۲ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار برای برنامه‌ریزی علمی و تحقیقی، دانشکده خدمات بین‌المللی، دانشگاه امریکن، واشنگتن دی. سی، آوریل ۱۹۸۰ میلادی.

· جایزه و لوح افتخار تحقیق سال، انجمن ارتباطات بین‌المللی، بخش مطالعات میان فرهنگی، کنگره جهانی در برلین (آلمان)، ژوئیه ۱۹۷۷ میلادی.

· لوح تقدیر، تجلیل و قدردانی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی، تهران، ۱۳ اسفند ۱۳۸۸.

· لوح تقدیر، تجلیل و قدردانی، موسسات دانشگاهی و علمی استان یزد، اسفند ۱۳۸۸.

· لوح تقدیر، تجلیل و قدردانی، دانشگاه پیام نور، تهران، مهر ۱۳۸۸.

· لوح تقدیر، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان فارس، شیراز، خرداد ۱۳۸۸.

· بزرگداشت و تجلیل و لوح قدردانی از خدمات علمی و فرهنگی، دانشگاه تبریز و مؤسسات و دانشگاه‌های استان آذربایجان شرقی، تبریز، اردیبهشت ۱۳۸۸ شمسی.

· بزرگداشت و تجلیل و لوح قدردانی از خدمات علمی و فرهنگی، جشنواره صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، اصفهان، اردیبهشت ۱۳۸۷ شمسی.

· لوح تجلیل و قدردانی انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه تهران، همایش در روابط بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، آبان ۱۳۸۷ شمسی.

· لوح تقدیر، تجلیل و قدردانی، دانشگاه صنعتی اصفهان، آبان ۱۳۸۷.

· بزرگداشت و تجلیل و لوح قدردانی از خدمات علمی و فرهنگی، از طرف مؤسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران، کتابخانه ملی، دبیرخانه فرهنگ عمومی کشور، تهران، اردیبهشت ۱۳۸۷ شمسی.

· جایزه و لوح سپاس، دومین همایش «رسانه و اقتصاد»، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران، فروردین ۱۳۸۳.

· جایزه و لوح «چهره‌های ماندگار»، سومین همایش چهره‌های ماندگار، تهران، مهر ۱۳۸۲ شمسی.

· جایزه و لوح رتبه اول مقالات عرضه شده به زبان فارسی در کنگره بین‌المللی امام علی (ع)، «عدالت، وحدت و امنیت»، تهران ۱۳۸۰ شمسی.

· جایزه و لوح افتخار سومین جشنواره مطبوعات ایران برای بهترین اثر در ستون ویژه، تهران، اردیبهشت ۱۳۷۵ شمسی.

· جایزه و لوح افتخار دومین جشنواره مطبوعات ایران برای بهترین اثر در رشته یاداشت‌های سیاسی و اقتصادی، تهران اردیبهشت ۱۳۷۴ شمسی.

دانشگاه امریکن

تأسیس شده و مصوبه کنگره ایالات متحده آمریکا

۲۴ فوریه ۱۸۹۳ میلادی

حمید مولانا

دانشگاه خدمات بین‌الملل / پروفسور ممتاز روابط بین‌الملل

در تقدیر و تجلیل از خدمات برجسته (از ۱۹۶۸ الی ۲۰۰۷ میلادی)

واشنگتن، حومه کلمبیا / ۲۹ آوریل ۲۰۰۷ میلادی

ترجمه لوح اهدایی دانشگاه امریکن به پروفسور حمید مولانا

ترجمه متن تجلیل نامه اهدایی دانشگاه امریکن واشنگتن به پروفسور حمید مولانا در مراسم بازنشستگی ایشان در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۶ شمسی)

حمید مولانا، دوران زندگی درخشان شما به عنوان یک دانشمند ارتباطات بین‌الملل در تهران آغاز گردید و با تحصیلات عالی شما در اقتصاد با مسئولیت شما در روزنامه کیهان به عنوان سردبیر آن نشریه همراه شد. شما به عنوان مؤسس یک سازمان دانشگاهی، یک دانشمند عالیقدر و یک استاد برجسته و بارز می‌باشید.

در سال ۱۹۶۸پس از پیوستن به هیأت علمی دانشکده خدمات بین‌المللی (مطالعات بین‌المللی) شما بلافاصله اولین برنامه مطالعات ارتباطات بین‌المللی را در ایالات متحده آمریکا تأسیس نموده و به مدت چهل سال مدیریت و ریاست آن را با برجستگی ویژه‌ای عهده‌دار بودید. خدمات موفقیت آمیز شما با جوایز و سمت‌های علمی که در آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی، اروپا، آسیا و آفریقا نصیبتان شده، در سراسر جهان شناخته شده است. شما به مدت چهار سال از ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ میلادی سمت ریاست انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها را به عهده داشتید و تحت رهبری شما بود که این سازمان به عنوان پیشکسوت این رشته و پیشروترین انجمن ارتباطات در جهان شناخته شده است.

در سال ۲۰۰۰ میلادی اعضای این انجمن شما را به عنوان رئیس افتخاری و دائم خود انتخاب کردند. آثار علمی شما شامل بیش از ۲۵ کتاب منتشره است که از جمله آنها نظریات بنیادین و تئوریک شما در رشته‌های روابط بین‌الملل و ارتباطات بین‌الملل می‌باشد، تدریس و راهنمایی علمی شما همچنین باعث انتشار آثار متعدد و مشترکی با دانشجویان خودتان شده است. دانشجویانی که در سراسر جهان در مسیر علمی شما قدم زده و نقش برجسته‌ای به عنوان دانشمندان وسیاستگذاران رشته‌های روابط بین‌الملل و ارتباطات بین‌الملل ایفا کرده‌اند.

شما یک استاد و همکار ویژه در دانشکده خدمات بین‌المللی (مطالعات بین‌المللی) بوده‌اید که با متانت و وقار خاص خود، ارتباطات بین‌الملل را به عنوان ثقل و مرکزیت اصلی روابط بین‌الملل پایه‌گذاری کرده و با صراحت تمام درباره عمق انقلاب اسلامی ایران به نظرپردازی پرداختید. با یک قدردانی بزرگ و تحسین، ما امروز مقام پروفسور امریتوس (استاد ممتاز بازنشسته) روابط بین‌الملل را به شما اهدا می‌کنیم.

سرشناسه : مولانا، حمید ۱۳۱۵

عنوان و نام پدیدآور : کتابشناسی پروفسور حمید مولانا / گردآوری و تدوین زهرا نظری، احمد پیشگاه زاده.

وضعیت ویراست : ویراست ۳.

مشخصات نشر : تهران : کتابدار‏‫، ۱۳۹۷.

مشخصات : ۲۲۳ ص، ۱۲۷ ص.: مصور، نمونه

فروست : کتابدار؛ ۳۴۶. کتابشناسی‌ها؛ ۱۵.

شابک : ۵۴۰۰۰۰ ریال: ۹-۲۲۴-۲۴۱-۶۰۰-۹۷۸

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه.

یادداشت : نمایه.

موضوع : Mowlana, Hamid — Bibliography

شناسه افزوده : نظری، زهرا، ‏‫۱۳۶۰ -‏‬، گردآورنده

شناسه افزوده : پیشگاه‌زاده، احمد، ۱۳۵۸ -، گردآورنده

رده بندی کنگره : ۱۳۹۵ ۲ک۸م/۸۸۳۱Z

رده بندی دیویی : ۰۱۶/۳۲۷۱

شماره کتابشناسی ملی : ۴۴۱۶۱۷۷

International Association for Media and Communication Research (IAMCR)

International Studies Association (ISA)

3. آیت‌الله العظمی سید‌محمد مولانا در محضر آیات عظام فاضل شربیانی، شریعت اصفهانی، حاج‌میرزا احمد شیرازی، آخوند ملا‌محمد کاظم خراسانی (صاحب «عروه الوثقی»)، محمدحسین نائینی غروی (صاحب «تزالامه و تنبیه المله»)، شیخ هادی تهرانی، شیخ محمد حسین ممقانی، میرزا محمدباقر اصطهباناتی و آقا میر حیدر ایروانی تحصیل کردند. شاگردانی که در محضر آیت الله العظمی مولانا تربیت یافتند، بعدها شهرت علمی یافتند و ارکان حوزه‌های قم، نجف و تبریزرا بنیاد نهادند، مانند آیت‌الله العظمی سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، علامه شیخ عبد‌الحسین امینی (صاحب «الغدیر»)، آیت الله شیخ محمد غروی توتونچی، آیت الله آقا سید حسن قاضی، آیت الله میرزا محمدعلی توحیدی (صاحب «مصباح الفقاهه»)، آیت الله سید ابراهیم دروازه‌ای، آیت الله سیدمهدی کماری و آیت الله حاج‌ سید‌‌ مرتضی ایروانی و دیگران.

۴. «کلیات قاسم الانوار» عارف و شاعر بزرگ با تصحیح سعید نفیسی در سال ۱۳۳۷ شمسی در تهران منتشر شده است.

Johan Galtung

George Gerbner

Naren Chitty

Christine B.N. Chin

Gertrude J. Robinson

Herbert I Schiller