پروفسور مولانا در ۶ اسفند ۱۳۱۵ شمسی در یک خانواده علمی و روحانی در تبریز، آذربایجان، متولد شد. پدربزرگ ایشان، مرحوم آیت الله العظمی حاج سید محمد مولانا (۱۲۹۴ تا ۱۳۶۳ قمری) از مراجع تراز اول بودند و در نجف اشرف تحصیل نموده و در آغاز نهضت و انقلاب مشروطیت به ایران مراجعت کردند. ایشان هم‌دوره مرحوم آیت الله العظمی عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم بودند. نسبت پروفسور مولانا با بیست واسطه تمام به امام هفتم شیعیان، حضرت موسی‌بن‌جعفر علیه السلام می‌رسد و سید معین‌الدین قاسم‌الانوار، شاعر و عارف قرن نهم هجری (عهد تیموریان) از اجداد او می‌باشد. همچنین، پیر معارف ایران، مرحوم حاج میرزاحسن رشدیه نیز با خاندان مولانا نسبت داشته و دایی اجدادی پروفسور مولانا می‌باشد. مرحوم رشدیه بنیانگذار مدارس جدید در ایران بود.

پروفسور مولانا، تحصیلات ابتدایی را در مدرسه «سعدی» تبریز شروع کرد و در دبستان‌های «رضوی» و «جعفری» تهران که هر دو از مدارس جامعه تعلیمات اسلامی بودند، تکمیل نمود و دوره متوسطه را در دبیرستان «مروی» تهران در سال ۱۳۳۴ شمسی به پایان رساند. وی فعالیت نویسندگی خود را در دوران دبیرستان ــ همزمان با ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد ــ آغاز نموده و یکی از سردبیران روزنامه «دانش آموزان» آن زمان تهران بود. او در سال ۱۳۳۴ شمسی، هنگامی که دانشجوی اقتصاد دانشکده حقوق دانشگاه تهران بود، از سوی مؤسسه کیهان دعوت به کار شد و در سن ۱۹ سالگی به عنوان معاون سردبیر نشریه جدیدالتاسیس «کیهان فرهنگی» آغاز به کار کرد. عمر «کیهان فرهنگی» چندان نپایید و او یکسال بعد به کیهان روزانه منتقل شده و در سمت دبیر اقتصادی به‌کار خود ادامه داد. او در طول تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دانشگاهی خود اغلب رتبه اول را حائز بود و جوایز متعددی را دریافت کرد.

پروفسور مولانا در سال ۱۹۵۸ میلادی (مطابق با ۱۳۳۷ شمسی) با دریافت یک بورس تحصیلی و مطالعاتی از ایالات متحده امریکا به آن کشور عزیمت کرد و در دانشگاه نورث‌وسترن (شیکاگو) دوره کارشناسی در اقتصاد را تکمیل نموده و در سال ۱۹۶۰ میلادی (۱۳۳۹ شمسی) درجه کارشناسی ارشد (فوق لیسانس M. S) را در رشته روزنامه‌نگاری از دانشکده معروف روزنامه‌نگاری مدیل آن دانشگاه اخذ کرده و در سال ۱۹۶۳ میلادی (۱۳۴۲ شمسی) به دریافت درجه دکتری PH.D در رشته‌های ارتباطات و علوم سیاسی و روابط بین‌الملل از همان دانشگاه نائل آمد. او اولین دکترای رشته ارتباطات در ایران و نخستین دانشجوی خارجی در آمریکا بود که دوره دکترای این رشته را در دانشگاه‌های آن کشور تمام کرده بود.

سالی‌که پروفسور مولانا درجه دکترای خود را از امریکا دریافت کرد (۱۹۶۳ میلادی مطابق با ۱۳۴۲ شمسی)، سال پر تلاطمی در سطح ملی و بین‌المللی بود: قیام خونین ۱۵ خرداد در ایران، ورود امریکا به صحنه جنگ ویتنام، تشدید جنگ سرد بین امریکا و شوروی و احداث «دیوار برلین»، قتل و ترور جان اف کندی رئیس جمهور امریکا، عدم موفقیت و شکست امریکا در براندازی فیدل کاسترو در کوبا و مسابقه تسلیحات هسته‌ای بین دو ابرقدرت زمان. در این شرایط و جو سیاسی جهان بود که پروفسور مولانا پس از اخذ دکترای خود بلافاصله از طرف مؤسسات علمی و فرهنگی آلمان، انگلستان و فرانسه جهت شرکت در سمینار و کنفرانس فرهنگی، علمی و اقتصادی و ارائه مقالات و سخنرانی به آن کشورها دعوت شد و در دانشگاه‌های برلین، فرانکفورت،  آکسفورد، کمبریج و پاریس حضور پیدا کرد.

پروفسور مولانا در دسامبر ۱۹۶۳ میلادی (آذر ماه ۱۳۴۲ شمسی) پس از چند ماه تحقیق و سخنرانی در دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی و فرهنگی اروپا، به ایران بازگشت و در سن ۲۶ سالگی در مؤسسه کیهان به عنوان سردبیر روزنامه کیهان مشغول به کار شد ولی به‌علت جو فشار و خفقان حکومت آن دوره چند ماه بعد از سمت خود استعفا داده و در مه ۱۹۶۴ میلادی (اردیبهشت سال ۱۳۴۳ شمسی) جهت تدریس و تحقیق در دانشگاه‌های آمریکا به آن کشور مراجعت نمود و این آغاز استادی و تدریس او در ایالات متحده و سایر کشورهای دنیا بود که به مدت بیش از نیم قرن ادامه پیدا کرده است.

پروفسور مولانا به مدت سه سال از ۱۹۶۵ الی ۱۹۶۸ میلادی (مطابق با ۱۳۴۴ الی ۱۳۴۷ شمسی) به عنوان استاد رشته ارتباطات در دانشگاه تنسی (در ناگسویل ایالت تنسی) به تدریس و تحقیق پرداخت و اولین درس ارتباطات بین‌الملل و روش‌های تحقیقی آن را در آن دانشگاه تنظیم کرده و با همکاری دانشکده‌های علوم سیاسی و بازرگانی، رشته روابط بین‌الملل را درآن دانشگاه توسعه داد. در تابستان ۱۹۶۶ میلادی (مطابق با  ۱۳۴۵ شمسی) دانشگاه شیکاگو از پروفسور مولانا دعوت نمود تا به عنوان استاد مهمان در بخش جامعه شناسی آن دانشگاه در تدریس دروس «ارتباطات و افکار عمومی» شرکت کند. پروفسور مولانا دعوت دانشگاه شیکاگو را پذیرفته و با استادان سرشناس این رشته همکاری نمود. دانشگاه شیکاگو که یکی از مؤسسات رتبه اول علمی ایالات متحده امریکا است، سوابق طولانی در باستان‌شناسی ایران دارد.

پروفسور مولانا در پاییز ۱۹۶۸ میلادی (مطابق با ۱۳۴۷ شمسی) به دعوت دانشکده خدمات بین‌المللی دانشگاه امریکن در واشنگتن به عنوان استاد روابط بین الملل و رئیس بخش مطالعات ارتباطات بین‌الملل به آن مؤسسه انتقال پیدا کرد. او مؤسس و بنیانگذار اولین برنامه آموزشی و پژوهشی رشته ارتباطات بین‌الملل در آن دانشگاه و امریکا گردید و به مدت ۳۷ سال (۱۹۶۸ الی ۲۰۰۵ میلادی، مطابق با ۱۳۴۷ الی ۱۳۸۴ شمسی) ریاست آن را عهده دار بود. در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۹ شمسی) دانشگاه امریکن مراسم بزرگداشت علمی پروفسور مولانا را به مناسبت چهار دهه تدریس و خدمت در آن دانشگاه برپا کرد و در مراسم فارغ‌التحصیلی آن سال از وی تجلیل شده و عنوان و لوح «استاد ممتاز بازنشسته» (امریتوس) به‌وی اعطا شد.

در کنفرانس بین‌المللی «ارتباطات جهانی و روابط بین‌الملل» که در سال ۱۹۸۸ میلادی (۱۳۶۷ شمسی) به مناسبت بیستمین سالگرد تاسیس بخش مطالعات ارتباطات بین الملل دانشگاه امریکن در واشنگتن تشکیل شده بود، این برنامه آموزشی و پژوهشی به عنوان «یک مرکز ممتاز» علمی دانشگاه اعلام گردید. قابل ذکر است که دانشگاه امریکن طبق نظرسنجی و رتبه بندی علمی در حوزه روابط بین المللی همیشه در بین ده دانشگاه اول آمریکا قرار داشته است و بخش مطالعات ارتباطات بین المللی آن اولین و قدیمی‌ترین برنامه آموزشی و پژوهشی حرفه‌ای در نوع خود در آمریکا است.

پروفسور مولانا در بسیاری از دانشگاه‌های اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و اقیانوسیه به عنوان استاد مهمان تدریس و تحقیق نموده است، از جمله در دانشگاه کمبریج و امپریال کالج در انگلستان، دانشگاه بارسلون در اسپانیا، دانشگاه‌ تمپرر در فنلاند، دانشگاه توکیو در ژاپن، دانشگاه سئول در کره‌جنوبی، دانشگاه مک‌گوایر در سیدنی استرالیا، دانشگاه کاتولیک بوینس‌آیرس در آرژانتین، دانشگاه ابروامریکانا در مکزیک، دانشگاه کوبک و دانشگاه مونتریال در کانادا، دانشگاه‌های الازهر و قاهره در مصر، دانشگاه لاگوس در نیجریه و دانشگاه پکن در چین. او از آغاز تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) در ایران با آن مؤسسه همکاری نموده و در احداث و برنامه‌ریزی و تدریس دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری دانشکده فرهنگ و ارتباطات و معارف اسلامی آن دانشگاه سهیم بوده است و در بسیاری از دانشگاه‌های ایران و مؤسسات حوزه علمیه قم به سخنرانی پرداخته است. بیش از دویست استاد دانشگاه‌های کشور‌های مختلف دنیا از دانشجویان او بوده و پایان نامه‌های دکترای خود را تحت راهنمایی او نوشته‌اند.

پروفسور مولانا از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ میلادی (مطابق با ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷ شمسی) ریاست انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها را عهده‌دار و سال‌ها معاون، قائم مقام و عضو شورای بین‌المللی آن بود. این انجمن که در حدود ۲۰۰۰ عضویت دانشگاهی دارد، بزرگترین و معروف‌ترین سازمان علمی بین‌المللی در این رشته است. این سازمان در کنگره جهانی خود که در سال ۲۰۰۰ میلادی در سنگاپور تشکیل گردید، پروفسور مولانا را به عنوان «رئیس افتخاری» دائمی انتخاب نمود.

پروفسور مولانا همچنین در بسیاری از آکادمی‌ها و انجمن‌های علوم انسانی و اجتماعی عضویت داشته است، مانند انجمن علوم سیاسی امریکا، انجمن بین‌المللی علوم سیاسی، انجمن بین‌المللی جامعه‌شناسی، انجمن علوم اقتصادی امریکا، انجمن روانشناسی سیاسی امریکا، انجمن ارتباطات بین المللی امریکا، انجمن آموزش و پرورش روزنامه نگاری و رسانه‌های جمعی و انجمن مطالعات بین المللی (روابط بین‌الملل).

در بهار ۲۰۰۲ میلادی (فروردین ۱۳۸۱ شمسی) انجمن مطالعات بین‌المللی در کنفرانس سالیانه خود که در شهر نیواورلئان، ایالت لوئیزیانا، تشکیل داده بود، در بزرگداشتی که برای پروفسور مولانا تشکیل داده بود، او را به عنوان «دانشمند برجسته و ارشد» انجمن انتخاب کرده و از وی تجلیل نمود.

پروفسور مولانا در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی (دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ شمسی) در بحث‌هایی که درباره «نظام جدید اطلاعات و ارتباطات جهانی» و «نظام جدید اقتصادی بین المللی» در سازمان‌های جهانی از جمله سازمان ملل متحد صورت گرفت، شرکت کرد و مدتی نیز به عنوان مشاور علمی و تحقیقی دبیرکل سازمان یونسکو در قسمت فرهنگ و ارتباطات آن سازمان بین المللی در پاریس مشغول به کار بود. او به دعوت کمیته‌های روابط خارجی کنگره آمریکا (مجلس نمایندگان و سنا) درباره نظام جهانی اطلاعات و ارتباطات اظهار نظر نموده است.

پروفسور مولانا در هیئت تحریریه چندین فصلنامه و انتشارات بین المللی عضویت داشته است و برخی از کتب و مقالات متعدد او به زبان‌های فرانسه، اسپانیایی، ایتالیایی، لهستانی، فنلاندی، روسی، سوئدی، آلمانی، ترکی، ژاپنی، کره ای، چینی، مالائی، اوردو، بنگالی و عربی ترجمه شده است. در چند دهه گذشته مقالات و آثار متعددی از وی در مطبوعات و رسانه‌های کشورهای مختلف و در سطح بین المللی منتشر شده است. در ایران، مقالات ستون «چشم انداز» پروفسور مولانا در روزنامه کیهان که به طور هفتگی و مرتب یک دوره کامل بیست ساله (از سال ۱۳۷۱ الی ۱۳۹۱) را تشکیل می‌دهد، طولانی ترین و منظم ترین سلسله مقالات یک فرد در تاریخ مطبوعات ایران می‌باشد. در مطبوعات آمریکا و رسانه‌های بین‌المللی مقالات پروفسور مولانا از سال ۱۹۵۸ میلادی تا این اواخر به طور پراکنده منتشر شده است. در آستانه انقلاب اسلامی، مقالات ایشان در روزنامه «میامی هرالد» امریکا خوانندگان فراوانی داشت.

جوایز علمی متعددی نصیب پروفسور مولانا شده است، از جمله جایزه استاد ممتاز سال از طرف دانشگاه امریکن، لوح افتخار تحقیق سال از طرف انجمن ارتباطات بین‌المللی (آمریکا)، جایزه بهترین کتاب سال در رشته ارتباطات از طرف کتابداران حرفه‌ای کتابخانه‌های آمریکا، و لوح رتبه اول مقالات عرضه شده به زبان فارسی در کنگره بین‌المللی امام علی (ع) در ایران. در مهر ماه ۱۳۸۲ شمسی، پروفسور مولانا در «همایش چهره‌های ماندگار» در تهران، به عنوان یکی از «چهره‌های ماندگار» ایران برگزیده و اعلام شد.

در نیم قرن اخیر، پروفسور مولانا با بسیاری از دانشمندان برجسته رشته‌های روابط بین‌الملل، ارتباطات، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی همکاری علمی نزدیک داشته است. از این عده می‌توان از پروفسور پال لازارسلفد (دانشگاه کلمبیا)، ویلبر شرام (دانشگاه استنفورد)، اورت راجرز (دانشگاه‌های استنفورد و نیومکزیکو)، کارل دویچ (دانشگاه هاروارد)، یوهان گلتونگ (دانشگاه‌های نروژ)، پیتر دالگران (دانشگاه‌های سوئد)، کالین چری (امپریال کالج لندن، انگلستان)، پروفسور ژرترود رابینسون (دانشگاه مونتریال کانادا)، و جیمز هالورن (دانشگاه لستر در انگلستان) نام برد. همکاری علمی پروفسور مولانا با پروفسور هربرت شیلر (دانشگاه کالیفرنیا در سان دیاگو)، پروفسور جورج گرب‌نر (دانشگاه پنسیلوانیا)، و پروفسور کارلا نوردن سترنگ (دانشگاه‌های فنلاند) شامل سه کتاب است که بطور مشترک تألیف و تنظیم کرده‌اند. او در دهه ۱۹۶۰ میلادی اولین میزگردها و بخش‌های مطالعاتی را در رشته ارتباطات بین‌الملل در انجمن‌های علوم سیاسی، اقتصادی و جامعه‌شناسی آمریکا پایه‌گذاری کرد.

کتابشناسی پروفسور مولانا وسیع، متنوع و سطوح مختلفی را پوشش می‌دهد. کسانی که به علوم انسانی و اجتماعی و به رخدادهای جهان امروز علاقه‌مندند، با مطالعه آثار او به یاد تحلیل و اشاراتی خواهند افتاد که این اندیشمند در نوشته‌های چندین دهه خود به نحوی پیش‌گویانه و روشن مطرح کرده است: مانند انقلاب اسلامی ایران، سقوط شوروی، افول قدرت اقتصادی و سیاسی آمریکا، بحران مالی و سیاسی در اتحادیه اروپا، برکات و آسیب بزرگراههای اطلاعاتی و ارتباطی، مالکیت و جهت‌گیری رسانه‌ها، ظهور نومحافظه‌کاران در آمریکا و جنگ‌های افغانستان و عراق، بیداری اسلامی، بحران مشروعیت حکومت‌ها و سرنگونی رژیم‌های دیکتاتوری و مسائل مربوط به معرفت‌شناسی و فلسفه در علوم معاصر.

——————————————————————-